Elektronik Elektrik Sayacı Seçimi: Sınıf, Ölçüm Türü ve TEDAŞ Şartname Kriterleri

Elektronik Elektrik Sayacı Seçimi: Sınıf, Ölçüm Türü ve TEDAŞ Şartname Kriterleri

Sayaç raporunda “Sınıf B” yazıyor, peki bu tesise uygun mu?

Bir işletmede yeni bir giriş panosu devreye alınırken sayaç tedariği genelde son adıma bırakılır ve “standart sayaç” talep edilir. Oysa doğrudan bağlı mı yoksa akım trafosundan beslenen bir ölçüm mü yapılacağı, reaktif enerjinin faturaya girip girmeyeceği ve tarife sayısı gibi kararlar sayacın sınıfını ve modelini doğrudan belirler. Yanlış sınıfta bir sayaç monte edildiğinde dağıtım şirketi kabul etmez ve pano devreye alma süreci sayaç değişimi yüzünden uzar.

Bu yazıda elektronik elektrik sayacının doğruluk sınıfları, ölçüm türleri (aktif/kombi), akım aralığı gösterimi ve TEDAŞ şartnamesi ile Ölçü Aletleri Yönetmeliği kapsamındaki zorunluluklar, saha kararına dönüştürülerek ele alınmaktadır.

Doğruluk sınıfı: TS EN 50470 ve TS EN 62053-23 ne diyor

Elektronik elektrik sayaçlarının imalinde Ölçü Aletleri Yönetmeliği (2014/32/AB), Ölçü ve Ölçü Aletleri Tip Onay Yönetmeliği ile Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği esas alınmaktadır. Bu çerçevede aktif enerji ölçümü ile reaktif enerji ölçümü FARKLI standartlara ve farklı sınıflara tabidir; ikisini aynı sınıfta değerlendirmek hatalıdır.

• Aktif enerji ölçümü: Monofaze sayaçlarda TS EN 50470-1/3 standardına göre Sınıf B doğruluk sınıfı uygulanmaktadır. TEDAŞ şartnamesine göre tek fazlı ve üç fazlı direkt bağlı aktif enerji sayaçları Sınıf B veya Sınıf C doğruluk sınıfında olabilir.
• Reaktif enerji ölçümü: Direkt bağlı tek fazlı/üç fazlı aktif enerji sayaçlarında reaktif enerji sınıfı tanımlanmamıştır. Reaktif ölçüm ancak kombi (aktif-reaktif) sayaçlarda devreye girer ve TS EN 62053-23 standardına göre Sınıf 2 olarak sertifikalandırılır.
• Kombi ve akım trafolu bağlantı: TEDAŞ şartnamesine göre kombi direkt bağlı ve akım trafosundan bağlı sayaçlarda aktif enerji Sınıf B veya C, reaktif enerji Sınıf 2 doğruluk sınıfında olmalıdır.

Pratikte bu ayrım şu anlama gelir: bir tesiste yalnız aktif enerji faturalandırılacaksa ve bağlantı doğrudansa, reaktif sınıf aramak anlamsızdır — çünkü o sayaçta reaktif ölçüm zaten tanımlı değildir. Reaktif güç cezası riski olan, akım trafosu üzerinden beslenen orta/büyük tüketimli tesislerde ise kombi sayaç ve Sınıf 2 reaktif ölçüm şarttır. Kompanzasyon ihtiyacının nereden doğduğu ve reaktif cezanın nasıl hesaplandığı kompanzasyon panosu ve reaktif güç cezası hesabı yazısında ayrıca işlenmiştir.

Akım aralığı gösterimi: Imin-In(Imax)

TEDAŞ teklif dokümanında sayaç akım değerleri Imin-In(Imax) formatında belirtilir, örneğin 0,25-5(100) A. Bu üç değer tek bir sayı değil, sayacın çalışma aralığını tarif eder ve seçim sırasında tek tek kontrol edilmesi gerekir.

Akım trafosundan beslenen ölçümlerde bu değerler trafonun ikincil akımına göre belirlenir; sayaç doğrudan hat akımını değil trafo ikincilinden gelen akımı görür. Ölçü trafosunun doğruluk sınıfı ve bağlantı şeması seçimi, sayacın göreceği akım aralığını belirleyen ayrı bir karardır ve ölçü trafosu bağlantı şeması ve doğruluk sınıfı yazısında detaylandırılmıştır.

Tarife yapısı: kaç tarifeli sayaç gerekir

TEDAŞ şartnamesine göre sayaçlar, elektrik piyasası tarifeleri yönetmeliğinde öngörülen tarife kategorilerini sağlamak için en az 4 tarifeli olacak ve bir günü 8 ayrı zaman dilimine bölecektir. Bu, sayaç seçiminde gözden kaçan bir kalemdir: tek tarifeli (sabit) bir sayaç ile TEDAŞ’ın öngördüğü zaman dilimli tarife yapısı karşılanamaz. Proje aşamasında sipariş edilen sayacın tarife adedi bu asgari şartı sağlamalıdır.

Sayaç tiplerinin karşılaştırması ve seçim kriteri

Seçimde ilk soru şudur: ölçüm doğrudan mı yapılacak, yoksa akım trafosu üzerinden mi? İkinci soru: reaktif enerji faturaya girecek mi? Bu iki sorunun cevabı sayaç tipini belirler.

• Düşük akımlı, doğrudan bağlı ve yalnız aktif enerji faturalandırılan tek fazlı tesisler için monofaze Sınıf B sayaç yeterlidir.
• Doğrudan bağlı üç fazlı tesislerde, akım seviyesine göre Sınıf B veya Sınıf C aktif sayaç seçilir; bu sayaçlarda reaktif sınıf tanımlı olmadığından reaktif ceza riski olan tesislerde bu tip tercih edilmemelidir.
• Akım trafosundan beslenen veya reaktif enerjinin ayrıca ölçülmesi gereken tesislerde kombi sayaç (aktif Sınıf B/C + reaktif Sınıf 2) seçilir.

Sayacın monte edileceği giriş panosunun akım değeri ve kısa devre koordinasyonu ayrı bir proje kararıdır; bu konudaki giriş-çıkış ve kısa devre hesabı dağıtım panosu seçimi yazısında ele alınmıştır.

Saha uygulaması: optik port ve saat doğruluğu

Elektronik elektrik sayaçlarında optik iletişim portu üzerinden okuma/yazma işlemi TS EN 62056-21 standardına uygun olarak gerçekleştirilir. Saha personeli uzaktan okuma veya parametre değişikliği yapacaksa kullanılan el terminalinin bu standarda uygun optik başlık taşıması gerekir; uyumsuz bir okuyucu ile sayaca erişim sağlanamaz.

Gerçek zaman saati doğruluğu TS EN 62054-21 standardına göre 23°C’de 0,5 saniye/gün olarak tanımlanmaktadır. Çok tarifeli bir sayaçta zaman diliminin kayması, enerjinin yanlış tarife diliminde faturalandırılmasına yol açar; bu nedenle saat senkronizasyonunun periyodik olarak doğrulanması gereken bir saha işidir.

Seçim öncesi kontrol listesi

• Bağlantı doğrudan mı, akım trafosundan mı yapılacak?
• Reaktif enerji faturalandırılacak mı, yoksa yalnız aktif mi?
• Akım aralığı (Imin-In(Imax)) tesisin yük profiline uygun mu?
• Tarife adedi en az 4 ve zaman dilimi sayısı şartnameye uygun mu?
• Sayaç, Ölçü Aletleri Yönetmeliği (2014/32/AB) kapsamında tip onaylı mı?

Bu kontrol listesi, pano projelendirme aşamasında sayaç kalemi netleşmeden önce tamamlanmalıdır; aksi halde devreye alma sırasında sayaç değişimi gündeme gelir.

Proje aşamasındaki sayaç ve pano seçimi için iletişime geçin.

📩 elektronik elektrik sayacı ihtiyaçlarınız için bize ulaşabilirsiniz.

📧 Teklif ve talepleriniz için: info@electricistanbul.com
🌐 WhatsApp: +90 537 398 12 15