Orta gerilim kaç volt: IEC ve ANSI sınırlarına göre seçim

Sahada orta gerilim sorusu nasıl çıkar

Bir trafo merkezi projesinde ekipman siparişi verilirken anma gerilimi kutusuna hangi değerin yazılacağı tartışma konusu olabilir: 34,5 kV mi, 36 kV mi yazılacaktır ve bu ekipman gerçekten “orta gerilim” sınıfında mı kalmaktadır? Proje dosyasında IEC referans alınmışsa cevap bir, ithal ekipman ANSI normuna göre üretilmişse cevap başkadır. Orta gerilim kaç volt sorusunun tek bir evrensel sayıyla cevaplanamamasının nedeni tam olarak budur.

Orta gerilim kaç volt: kısa ve net cevap

IEC standardına göre orta gerilim ile yüksek gerilim arasında net, keskin bir sınır tanımlanmamıştır. Bununla birlikte IEC tarafında orta gerilim sınıfı genel olarak 1 kV üzerinden 35 kV’a kadar olan aralık olarak kabul edilir. ANSI standardında ise bu üst sınır 69 kV’a kadar çıkabilmektedir. Yani aynı 20 kV veya 34,5 kV’luk bir hat hem IEC hem ANSI tarafında orta gerilim sayılırken, ANSI’ye göre orta gerilim sınıfının üst ucu çok daha yukarıya, 69 kV’a kadar uzanır.

Teknik ve ekonomik nedenlerle, uygulamada orta gerilim dağıtım şebekelerinin servis gerilimi nadiren 36 kV değerini aşmaktadır. Bu, Türkiye’de görülen 6 kV, 10 kV, 15 kV, 20 kV ve 34,5 kV gibi değerlerin neden 36 kV sınırının altında kümelendiğini açıklayan pratik bir çerçevedir. Dolayısıyla “orta gerilim kaç volt” sorusuna sahada en çok işe yarayan cevap şudur: 1 kV’un üzerinden başlayıp, uygulamada çoğunlukla 36 kV civarına kadar uzanan bir bant; bu bandın tam üst sınırı hangi standardın esas alındığına göre değişir.

Gerilim sınıflarının işleyiş mantığı

Alçak gerilim, yüksek gerilim ve orta gerilim arasındaki ayrım yalnızca isimlendirme meselesi değildir; her sınıf farklı izolasyon mesafesi, farklı kesici teknolojisi ve farklı koruma rölesi koordinasyonu gerektirir. Orta gerilim seviyesinde çalışan bir hücre tipi pano, aynı akımı taşıyan alçak gerilim panosuna göre çok daha büyük hava ve yüzey izolasyon mesafelerine ihtiyaç duyar; bu da anma gerilimi arttıkça ekipman boyutunun ve maliyetinin neden arttığını açıklar.

Orta gerilim güç transformatörleri de bu mantığın somut bir örneğidir. TEDAŞ’ın orta gerilim güç transformatörleri teknik şartnamesi, 36 kV’a kadar orta gerilim şebekelerinde kullanılan, anma gücü 3,15 MVA ile 40 MVA arasında değişen transformatörleri kapsamaktadır. EMO kaynağında ise orta gerilim şebekelerinde kullanılan güç transformatörleri en yüksek 36 kV gerilime ve 2,5 MVA’dan 25 MVA’ya kadar anma gücüne sahip olarak tanımlanmıştır. İki kaynak arasındaki anma gücü aralığındaki farklılık, hangi şartnamenin esas alındığına bakılmadan sipariş verilirse kapasite uyuşmazlığına yol açabileceğini gösterir.

IEC ve ANSI standartlarına göre seçim farkı

IEC 60038 ve IEEE 1585 gibi standartlar orta gerilim ekipmanlarının seçiminde kullanılan temel kuralları belirler. Bir projede ekipman IEC 60038’e göre mi yoksa IEEE 1585’e göre mi değerlendirileceği netleşmeden anma gerilimi seçimi yapılması, ekipmanın proje gerilimiyle uyumsuz çıkmasına yol açabilir. Özellikle ithal kesici, ayırıcı veya gerilim trafosu siparişlerinde üreticinin hangi normu referans aldığı, teslim edilen ekipmanın anma gerilimi sınıfını doğrudan belirler.

Orta gerilim trafo seçiminde uygulama ölçütleri

Saha tarafında bir orta gerilim ekipmanı veya trafosu seçilirken aşağıdaki sıra izlenir:

1. Tesisin bağlanacağı dağıtım şebekesinin anma gerilimi (örneğin 15,8 kV, 20 kV veya 34,5 kV) dağıtım şirketinden teyit edilir.
2. Seçilen ekipmanın anma gerilimi, şebeke geriliminden düşük olmayacak şekilde belirlenir.
3. Projede IEC mi ANSI mi esas alınacağı en baştan netleştirilir; bu seçim kesici, ayırıcı, gerilim trafosu ve pano gövdesi gibi tüm orta gerilim bileşenlerinin anma değerlerini etkiler.
4. Transformatör siparişinde TEDAŞ şartnamesi mi yoksa başka bir teknik şartname mi esas alınacağı belirtilir; çünkü anma gücü aralıkları kaynaklar arasında farklılık gösterebilir.

Sık yapılan hatalar ve standart uyuşmazlığı riskleri

Saha ve proje tarafında en sık karşılaşılan sorun, orta gerilim sınıfının tek bir sabit sayı olduğu varsayımıyla ekipman seçilmesidir. Bir ekipman kataloğunda “orta gerilim” yazması, o ekipmanın otomatik olarak projedeki 34,5 kV hatta uygun olduğu anlamına gelmez; anma gerilimi ayrıca kontrol edilmelidir. Aynı şekilde ANSI normuna göre üretilmiş bir ekipmanın IEC projesine doğrudan entegre edilmesi, anma gerilimi ve yalıtım koordinasyonu açısından ek doğrulama gerektirir. IEC standardına göre orta gerilim sınıfı 1 kV’un üzerinden 35 kV’a kadar olup, ANSI standardında bu sınır 69 kV’a kadar çıkabilmektedir; bu fark ekipman seçiminde standart uyumluluğu gerektirir ve göz ardı edilmesi arıza anında yanlış koruma koordinasyonu olarak ortaya çıkabilir.

Mevzuat ve standart karşılığı

Orta gerilim sınıflandırmasında pratikte referans alınan iki temel standart ailesi vardır: IEC tarafında IEC 60038 gerilim seviyelerini, IEC 60364 ise tesis kurallarını tanımlarken; Amerikan sisteminde IEEE 1585 orta gerilim ekipman seçim kurallarını belirler. Türkiye’de dağıtım şebekesi tarafında TEDAŞ’ın orta gerilim güç transformatörleri teknik şartnamesi, 36 kV’a kadar olan sistemler için anma gücü aralığını (3,15–40 MVA) tanımlayan bağlayıcı bir belgedir. Bir projede hangi standart ailesinin esas alındığı, teknik şartnamede açıkça belirtilmelidir; aksi halde IEC ve ANSI arasındaki sınır farkı proje sonunda ekipman uyuşmazlığı olarak ortaya çıkar.

Karar özeti

Orta gerilim kaç volt sorusunun pratikte işe yarayan cevabı tek sayı değil, bir aralık ve bir standart seçimidir: 1 kV’un üzerinden başlayıp uygulamada çoğunlukla 36 kV civarına kadar uzanan bant, IEC tarafında 35 kV’a kadar, ANSI tarafında ise 69 kV’a kadar orta gerilim olarak kabul edilir. Proje ve saha kararı verilirken önce hangi standart ailesinin esas alındığı netleştirilmeli, ardından trafo ve diğer ekipmanların anma gerilimi ile anma gücü bu standarda göre seçilmelidir.

Orta gerilim projesi veya trafo seçimi için teknik görüş gerekiyorsa ekibimizle iletişime geçilebilir.

📩 orta gerilim kaç volt ihtiyaçlarınız için bize ulaşabilirsiniz.

📧 Teklif ve talepleriniz için: info@electricistanbul.com
🌐 WhatsApp: +90 537 398 12 15