AYIRICI NEDİR?

Elektrik şebekelerinde devreyi güvenli şekilde izole etmek ve bakım onarım sırasında personel emniyetini sağlamak için kullanılan temel cihazlardan biri ayırıcılardır. Ayırıcılar, yüksüz durumda devreyi açarak gözle görülür bir izolasyon aralığı oluşturur ve elektrik enerjisinin istenmeyen bölgelere ulaşmasını önler. Orta gerilim ve yüksek gerilim sistemlerinin vazgeçilmez emniyet unsurlarındandır.

Ayırıcı Nedir, Ne İşe Yarar?

Ayırıcı, elektrik devresini yüksüz şartlarda açıp kapayan, gözle görülür ayırma mesafesi sağlayan bir şalt cihazıdır. Devreyi tamamen enerjisiz hale getirerek bakım, test ve onarım çalışmalarında güvenli çalışma ortamı yaratır.

Temel görevi, kesici tarafından devre akımı kesildikten sonra devreyi fiziksel olarak ayırmaktır. Bu sayede bakım ekibi, yanlışlıkla enerjilendirilme riskine karşı korunmuş olur. Ayırıcılar kısa devre akımını kesme kapasitesine sahip değildir. Bu nedenle kesinlikle yük altında veya arıza sırasında kullanılmazlar. Açık konumda kontakların ayrıldığı net şekilde görülebilir.

Ayırıcı Çalışma Prensibi

Ayırıcılar mekanik yapıda çalışır. Sabit kontaklar, hareketli bıçak veya kontaklar, seramik veya kompozit izolatörler ve kumanda mekanizmasından oluşur.

Açma işlemi sırasında hareketli kısım sabit kontaktan uzaklaşır ve sistem gerilimine uygun bir izolasyon mesafesi oluşur. Bu mesafe havada dielektrik dayanımı sağlar. Kapama sırasında ise kontaklar tekrar birleşir.

Modern ayırıcılarda motorlu veya yaylı mekanizmalar kullanılır. Bazı modellerde topraklama bıçağı entegre edilerek tek cihazla hem ayırma hem topraklama yapılabilir. Cihazın açık konumunun görsel olarak doğrulanması emniyet prosedürlerinin temel kuralıdır.

Ayırıcı Çeşitleri Nelerdir?

Ayırıcılar kullanım alanı, gerilim seviyesi ve fonksiyonlarına göre sınıflandırılır.

İç mekan ve dış mekan tipleri vardır. İç mekan ayırıcıları hücre içinde, dış mekan tipleri ise açık hava trafo merkezlerinde kullanılır.

Kutup sayısına göre tek kutuplu ve üç kutuplu modeller bulunur.

Fonksiyon açısından standart ayırıcı, topraklamalı ayırıcı ve yük ayırıcı olarak ayrılır.

Mekanizma tipine göre elle kumandalı, motorlu ve pnömatik modeller mevcuttur. OG ayırıcı ve YG ayırıcı olarak da gerilim seviyesine göre isimlendirilir.

Kesici İle Ayırıcı Arasındaki Fark Nedir?

Kesici ile ayırıcı tamamen farklı fonksiyonlara sahiptir. Kesici hem normal yük akımını hem de kısa devre akımını kesebilir. Ayırıcı ise sadece yüksüz durumda devreyi izole eder.

Kesici ark söndürme teknolojisine (vakum, SF6 vb.) sahiptir. Ayırıcıda ise ark söndürme sistemi yoktur. Bu nedenle ayırıcı asla yük altında açılmamalıdır. Sistemde kesici önce devreyi keser, ardından ayırıcı açılarak emniyetli izolasyon sağlanır.

Orta Gerilim Ayırıcısı Nedir?

Orta gerilim ayırıcısı (OG ayırıcısı) genellikle 1 kV ile 36 kV arasındaki sistemlerde kullanılır. Metal clad hücrelerde, RMU’larda ve iç mekan trafo merkezlerinde yaygındır. Kompakt yapıları sayesinde az yer kaplar. Çoğu modelde entegre topraklama bıçağı bulunur. Kısa süreli akım dayanımı ve dielektrik özellikleri orta gerilim seviyesine göre tasarlanır.

Yük Ayırıcı Nedir?

Yük ayırıcı, sınırlı miktarda yük akımını (genellikle nominal akıma yakın) kesebilen özel bir ayırıcı tipidir. İçinde ark söndürme odacıkları veya SF6 gazı gibi yardımcı unsurlar bulunabilir. Standart ayırıcıdan farklı olarak küçük yükleri veya kondansatör akımlarını kesebilir. Bu özelliği sayesinde bazı uygulamalarda kesici yerine kullanılabilir ancak kısa devre kesme kapasitesi yoktur.

Ayırıcı İle Yük Ayırıcı Arasındaki Fark Nedir?

Standart ayırıcı sadece yüksüz devreyi açar. Yük ayırıcı ise nominal akıma yakın yükleri de kesebilir. Yük ayırıcıda ark kontrolü için özel tasarımlar bulunurken standart ayırıcıda bu özellik yoktur. Yük ayırıcı daha pahalı ve karmaşıktır ancak esneklik sağlar. Seçim yapılırken devrede kesilecek akım miktarı dikkate alınmalıdır.

Orta Gerilim ve Yüksek Gerilim Sistemlerinde Ayırıcı Kullanımı

Orta gerilim sistemlerinde ayırıcılar metal clad ve metal enclosed hücrelerde, RMU’larda ve dağıtım noktalarında yoğun olarak kullanılır. Trafo giriş-çıkışlarında, hat ayırma noktalarında ve ring şebekelerde emniyetli izolasyon sağlar.

Yüksek gerilim sistemlerinde (72,5 kV ve üzeri) ise dış mekan tipi ayırıcılar (YG ayırıcı) iletim hatlarında ve büyük trafo merkezlerinde tercih edilir. Bu seviyelerde ayırma mesafesi ve izolatör dayanımı kritik önem taşır.

Kullanım sırasında mutlaka kesici ile koordineli çalıştırılmalıdır. Periyodik bakımda kontak temizliği, izolatör kontrolü ve mekanizma testi yapılmalıdır. Yanlış kullanım ciddi emniyet riskleri yaratabilir.

Ayırıcı İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Ayırıcı yük altında açılabilir mi? 

Hayır, standart ayırıcılar kesinlikle yüksüz durumda kullanılmalıdır. Yük altında açılması cihaz hasarına ve tehlikeye yol açar.

Ayırıcı ile seksiyoner aynı şey midir? 

Evet, teknik literatürde genellikle aynı anlamı taşır. Her ikisi de yüksüz devre ayırma cihazıdır.

Topraklamalı ayırıcı ne işe yarar? 

Açık konumda devreyi topraklayarak bakım sırasında ekstra emniyet sağlar.

Kesici ayırıcı kombinasyonu neden kullanılır? 

Kesici yük ve kısa devreyi keser, ayırıcı ise görünür izolasyon sağlayarak tam emniyet oluşturur.

Yük ayırıcı ile normal ayırıcı arasındaki seçim kriteri nedir? 

Devrede kesilecek akım miktarıdır. Yük taşıyan devrelerde yük ayırıcı tercih edilir.