36 kV Kablo Başlığı Seçimi: Isı Büzüşmeli mi, Plug-in mi?
36 kV kademesinde bir kablo başlığı (kablo sonlandırması), kablonun yalıtımından açık havaya ya da bir buşinge geçtiği noktada elektrik alanını kontrol altına alan, ekranı ve topraklamayı düzgün sonlandıran aksesuardır. Tanım burada biter; asıl mesele Türkiye sahasında hangi başlığın hangi koşulda seçileceğidir. Aynı 36 kV kablosunu bir direk tepesine de çıkarabilirsiniz, kompakt bir gaz izoleli hücreye (RMU) de sokabilirsiniz; bu iki senaryonun doğru cevabı aynı değildir.
Bu yazıda başlık tiplerinin genel tanımına girmeden — o karşılaştırmayı zaten ısı büzüşmeli, soğuk büzüşmeli ve plug-in başlıkların genel karşılaştırmasında işledik — doğrudan 36 kV Türkiye uygulamasına odaklanıyoruz: ısı büzüşmeli mi yoksa plug-in mi, iç/dış mekan, ayrılabilirlik, montaj süresi ve ekran/topraklama sonlandırması üzerinden karar.
36 kV’ta İki Farklı Dünya: Kuru Sonlandırma ve Ayrılabilir Bağlantı
Saha kararını iki büyük aileye indirgemek en sağlıklısıdır:
- Isı büzüşmeli başlıklar (kuru tip sonlandırma): Kabloyu soyup stres kontrol katmanını, yalıtım tüplerini ve kaçak yolu artırıcı skörtleri ısıyla büzerek oluşturursunuz. Açık uçlu bir sonlandırmadır; kablo pabuçla bara ya da buşinge cıvatayla bağlanır.
- Plug-in (ayrılabilir/soketli) başlıklar: Kablo, standart bir buşing arayüzüne geçmeli olarak takılan bir gövdeyle sonlanır. 36 kV’ta yaygın olanı 250 A dirsek (elbow) ve 630 A T-tip gövdelerdir. Tamamen kapalı, dokunma korumalı bir bağlantı sağlar.
Bu iki aile arasındaki fark yalnızca fiyat değildir; bağlantının fiziği ve işletme mantığı farklıdır. Karar verirken aşağıdaki dört ekseni ayrı ayrı tartmak gerekir.
Seçim Ekseni 1: İç Mekan mı, Dış Mekan mı?
Dış mekan (direk tepesi, açık şalt sahası, trafo dış bağlantısı) senaryosunda kablo başlığı; yağmura, güneşe, tuz/toz kirliliğine ve yoğuşmaya maruz kalır. Burada belirleyici parametre kaçak yolu (creepage) ve UV/kirlilik dayanımıdır. Isı büzüşmeli dış mekan başlıkları, gövde üzerine büzülen çok sayıda skört sayesinde kaçak yolunu uzatır ve dış saha için ekonomik, kanıtlanmış bir çözümdür.
İç mekan (OG hücre kablo bölmesi, RMU) senaryosunda ise kirlilik ve UV problemi büyük ölçüde ortadan kalkar. Burada asıl beklenti kompaktlık, dokunma koruması ve hızlı devreye almadır. Plug-in başlıklar tam da bu ihtiyaç için tasarlanmıştır: gövde tümüyle kapalıdır, dış izole yüzeyi ekranlanabilir ve buşinge geçmeli oturur.
Pratik kural: Dış sahada, sabit bağlantıda ısı büzüşmeli lehine tartar; kompakt iç mekan hücresinde plug-in lehine tartar. İstisnalar ayrılabilirlik ihtiyacından doğar.
Seçim Ekseni 2: Ayrılabilirlik ve Dokunma Koruması
Kararın kalbi budur. Bir bağlantı noktasını sık sık ayırıp kabloyu izole edecekseniz, kablo denemesi (VLF/megger) için ucu açacaksanız veya modüler bir dağıtım noktası kuruyorsanız, plug-in başlıkların el altında ayrılabilir olması çok büyük avantajdır. 630 A T-tip gövdelerin arkasına kör tapa (park tapası), test noktası adaptörü veya parafudr elbow’u takılabilir; bu esneklik ısı büzüşmeli başlıkta yoktur.
Ayrıca plug-in gövdelerin dış yarı iletken katmanı topraklandığında dokunma korumalı (touch-proof) bir yüzey elde edilir. Personel güvenliği ve IP koruması açısından RMU gibi dar bölmelerde bu belirleyicidir. Isı büzüşmeli başlık ise açık uçludur; enerjili bölgeye açık mesafe (hava aralığı) bırakmanız gerekir, dokunma koruması sağlamaz.
Eğer bağlantı bir kere yapılıp yıllarca hiç ayrılmayacaksa (klasik direk tepesi sonlandırması gibi), ayrılabilirliğin bedelini ödemenin anlamı yoktur; ısı büzüşmeli seçmek rasyoneldir.
Seçim Ekseni 3: Montaj Süresi ve Ustalık Bağımlılığı
Isı büzüşmeli başlık montajı ustalık ister: kablo soyma ölçüleri, stres kontrol katmanının doğru yere gelmesi, ekranın temiz sonlandırılması, tüplerin sırayla ve doğru sıcaklıkla büzülmesi. Yanlış ısı, hava kabarcığı, kirli yüzey ya da yanlış soyma boyu doğrudan kısmi boşalma (parsiyel deşarj) kaynağıdır. Şalümoyla çalışmak dar hücre bölmesinde ayrıca risk ve süre demektir.
Plug-in başlıkta ise soyma ölçüleri şablonlanmıştır, silikon/EPDM gövde geometrik olarak stres konisini kendi içinde taşır; alev gerektirmez, montaj tekrarlanabilirdir ve kalifiye olmayan ekipte bile hata payı daha düşüktür. Montaj süresini ve saha hata riskini minimize etmek önceliğinizse plug-in öne çıkar.
Ancak plug-in başlıkların buşing arayüzüne bağımlı olduğunu unutmayın: karşı tarafta uygun bir buşing yoksa (örneğin çıplak baraya bağlanacaksa) plug-in mantıklı değildir; orada ısı büzüşmeli açık uçlu başlık doğru tercihtir.
Seçim Ekseni 4: Ekran ve Topraklama Sonlandırması

Her iki tipte de metalik ekranın (tel/bant ekran) sürekliliği ve topraklaması başlığın en kritik detayıdır. Isı büzüşmeli başlıkta ekran, bakır örgü/roll spring ile toparlanıp topraklama iletkenine bağlanır; bu bağlantının mekanik ve elektriksel sürekliliği montajcının işçiliğine emanettir. Gevşek ekran teli, zamanla artan temas direnci ve lokal ısınma demektir.
Plug-in gövdelerde ekran sonlandırması çoğunlukla gövde tasarımının parçasıdır; dış yarı iletken katman ile topraklama daha kontrollü kurulur. Yine de ekranın toparlanması ve tek/çift nokta topraklama kararı (kılıf gerilimi ve dolaşım akımı yönetimi) her iki tipte de projeye göre verilmelidir.
Karşılaştırma Tablosu

| Kriter | Isı büzüşmeli (dış) | Isı büzüşmeli (iç) | Plug-in 250A/630A |
|---|---|---|---|
| Tipik yer | Direk/dış saha | Hücre kablo bölmesi | RMU, GIS buşing |
| Ayrılabilirlik | Yok | Yok | Var |
| Dokunma koruması | Yok | Yok | Var (ekranlı) |
| Montaj | Alev + ustalık | Alev + ustalık | Alevsiz, hızlı |
| Buşing gereksinimi | Hayır | Hayır | Zorunlu |
| Kaçak yolu / kirlilik | Skörtle uzun | Orta | Kapalı, konu dışı |
| İlk maliyet | Düşük | Düşük | Daha yüksek |
Standartlar ve Pratikte Ne Dedikleri
36 kV başlık seçiminde referans alınması gereken çerçeve şudur:
- HD 629.1 (CENELEC): 1 kV ile 36 kV arası kablo aksesuarları için tip test şartlarını tanımlar. Bir başlığın bu belgeye uygun test edilmiş olması, ısı çevrimi, kısmi boşalma, yıldırım darbe (BIL) ve nem testlerinden geçtiğini gösterir. Pratikte tedarikçiden 36 kV sınıfı için HD 629.1’e göre tip test raporu istemeniz, kağıt üzerindeki anma değerinden çok daha bağlayıcıdır.
- IEC 60502-4: 6–30 (36) kV kablolar için aksesuarların test yöntemlerini verir. HD 629.1’in atıf yaptığı test metodolojisinin temelidir; başlığın kısmi boşalma seviyesinin belirtilen darbe gerilimi altında ölçülmesi bu çerçevededir.
- EN 50181: Plug-in başlığın oturacağı buşing arayüzlerini (tip A 250 A, tip C 630 A vb.) tanımlar. Plug-in seçiyorsanız bu standart kritik: gövdeyi hücrenin/RMU’nun buşing arayüz tipine ve akım sınıfına göre seçmezseniz mekanik olarak uymaz. Yani plug-in kararı, önce buşing tipini teyit etmeyi gerektirir.
Ayrıca stres kontrolü ve kaçak yolu tarafında anma gerilimi Um = 40,5 kV üzerinden hesap yapılır; 36 kV sınıfının en yüksek işletme gerilimi budur ve darbe/kaçak yolu boyutlaması bu değere göre doğrulanır.
Sahada Sık Yapılan Hatalar
- Yanlış soyma ölçüsü: Stres kontrol katmanı yanlış yere gelir; kısmi boşalma başlar, başlık aylar içinde delinir.
- Ekranı gevşek bırakmak: Bakır ekranın topraklamaya sürekliliği zayıfsa lokal ısınma ve gürültü oluşur.
- Plug-in’i kuru takmak: Silikon yağ/kayganlaştırıcı kullanmadan zorlamak gövdeyi yırtar, hava boşluğu bırakır. Kayganlaştırıcı üretici prosedürüne göre uygulanmalıdır.
- Yoğuşmayı hesaba katmamak: Dış mekanda kaçak yolunu kirlilik sınıfına göre boyutlamamak, ilk sisli/nemli günde yüzey atlamasıyla sonuçlanır.
- Buşing tipini teyit etmeden plug-in sipariş etmek: 250 A dirsek ile 630 A T-tip arayüzleri farklıdır; yanlış tip sahada uymaz.
Başlığı beslediğiniz kablonun kesit ve akım seçimini de aynı titizlikle yapmak gerekir; kesit ve gerilim düşümü tarafını kablo kesit hesabı adım adım rehberinde ele aldık. Başlığın bağlanacağı hücre tarafı için de OG hücre nedir yazısı buşing ve bölme mantığını anlatır.
Kaçak Yolu ve Alan Kontrolü Neden Önemli?
Dış mekan ısı büzüşmeli başlıkta skört sayısını belirleyen şey kaçak yolu ihtiyacıdır. Bunun hesabını ve stres konisinin neyi çözdüğünü aşağıdaki formül yorumlarında ele aldık; bu iki büyüklük, başlığın hem yüzeyde (kaçak) hem de yalıtım içinde (radyal alan) neden dayandığını açıklar.
Özet Karar

- Dış saha, sabit, buşingsiz bağlantı → ısı büzüşmeli dış mekan başlık.
- İç mekan hücre, sabit, bütçe kısıtlı → ısı büzüşmeli iç mekan başlık.
- Kompakt hücre/RMU, ayrılabilirlik ve dokunma koruması, hızlı montaj → plug-in (buşing tipine göre 250 A dirsek veya 630 A T-tip).
Doğru kararın anahtarı; başlığı tek başına değil, kablo + buşing + hücre + işletme senaryosu bütünü içinde değerlendirmektir.
36 kV başlık ve buşing arayüzü seçiminde tereddüt varsa projenizin tek hat şemasıyla birlikte bize yazın, doğru tipi birlikte netleştirelim.
📩 36 kv kablo başlığı ihtiyaçlarınız için bize ulaşabilirsiniz.
📧 Teklif ve talepleriniz için: info@electricistanbul.com
🌐 WhatsApp: +90 537 398 12 15









