SEKSİYONER NEDİR?

Elektrik dağıtım ve iletim sistemlerinde devreyi emniyetli şekilde izole etmek için kullanılan temel şalt cihazlarından biri seksiyonerdir. Seksiyonerler, devreyi yüksüz durumda açıp kapatarak bakım, onarım ve test işlemleri sırasında personel güvenliğini sağlar. Açık konumda gözle görülebilir bir ayırma aralığı oluşturması sayesinde operatörlere net emniyet hissi verir.

Seksiyoner Nedir, Ne İşe Yarar?

Seksiyoner, orta ve yüksek gerilim sistemlerinde devre akımı sıfırken yani yüksüz durumda devreyi açma ve kapama yapan bir ayırma cihazıdır. İngilizce karşılığı disconnector veya isolator’dur.

Temel görevi, devreyi elektrikten tamamen ayırarak bakım yapılacak bölümün enerjisiz kalmasını sağlamaktır. Kesici ile birlikte kullanıldığında kesici önce devreyi keser, ardından seksiyoner açılarak görünür izolasyon elde edilir. Bu sayede bakım ekipleri güvenli şekilde çalışabilir. Seksiyonerler kısa devre akımını kesme kapasitesine sahip değildir, bu nedenle kesinlikle yük altında veya arıza akımı varken kullanılmaz.

Seksiyoner Çalışma Prensibi

Seksiyonerler mekanik bir yapıya sahiptir. Sabit ve hareketli kontaklar, destek izolatörleri ve mekanizma kutusundan oluşur. Açma-kapama işlemi elle, motorlu mekanizma veya pnömatik sistemle yapılabilir.

Açma sırasında hareketli kontaklar sabit kontaklardan ayrılır ve havada veya gaz ortamında belirgin bir ayırma mesafesi oluşur. Bu mesafe, sistem gerilimine uygun dielektrik dayanımı sağlayacak şekilde tasarlanır. Kapama sırasında ise kontaklar tekrar birleşerek devreyi tamamlar.

Cihazın açık konumunda operatörün kontakların ayrıldığını doğrudan görmesi esastır. Bu görsel doğrulama, emniyet prosedürlerinin en önemli parçasıdır. Modern seksiyonerlerde topraklama bıçağı da entegre edilebilir.

Seksiyoner Çeşitleri Nelerdir?

Seksiyonerler kullanım yerine ve yapısına göre çeşitli tiplerde üretilir.

İç mekan (iç tipi) ve dış mekan (dış tipi) modelleri bulunur. İç mekan modelleri metal clad veya metal enclosed hücrelerde kullanılırken dış mekan modelleri hava hattı uygulamalarında tercih edilir.

Yük ayırıcı (load break switch) tipi seksiyonerler sınırlı yük akımını kesme kapasitesine sahiptir. Standart ayırıcılar ise sadece yüksüz durumda çalışır.

Kutup sayısına göre tek kutuplu ve üç kutuplu modeller vardır. Üç fazlı sistemlerde genellikle üç kutuplu modeller kullanılır.

Mekanizma tipine göre elle kumandalı, motorlu ve yaylı mekanizmalı tipler mevcuttur. Bazı modellerde entegre topraklama anahtarı bulunur.

Ayırıcı İle Seksiyoner Arasındaki Fark Nedir?

Türkçe teknik literatürde ayırıcı ve seksiyoner genellikle aynı anlamı taşır. Her ikisi de yüksüz devre ayırma cihazıdır. Ancak bazı kaynaklarda ayırıcı genel terim olarak kullanılırken seksiyoner özellikle belirli tipteki ayırıcılar için tercih edilir.

Temel fark, kullanım ve standartlara göre değişebilir. Her iki cihaz da kısa devre kesme yeteneğine sahip değildir ve kesicilerden sonra devreyi izole etmek için kullanılır. Ayırıcı ifadesi daha genel kabul görürken seksiyoner terimi özellikle eski literatürde yaygındır.

Orta Gerilim ve Yüksek Gerilim Sistemlerinde Seksiyoner Kullanımı

Orta gerilim sistemlerinde (1 kV – 36 kV) seksiyonerler metal clad hücrelerde, RMU’larda ve açık hava trafo merkezlerinde yoğun şekilde kullanılır. Trafo besleme, hat ayırma ve ring sistemlerinde emniyetli izolasyon sağlar.

Yüksek gerilim sistemlerinde (72,5 kV ve üzeri) ise dış mekan tipi dikey veya yatay kesmeli seksiyonerler iletim hatlarında ve ana trafo merkezlerinde tercih edilir. Bu seviyelerde ayırma mesafesi ve dielektrik dayanım daha kritik öneme sahiptir.

Kullanım sırasında mutlaka önce kesici ile devre akımı kesilmeli, ardından seksiyoner açılmalıdır. Kapama işlemi ise ters sırayla yapılır. Periyodik bakımda kontak yüzeyleri, izolatör temizliği ve mekanizma yağlaması ihmal edilmemelidir.

Seksiyoner seçerken sistem gerilimi, nominal akım, kısa süreli dayanım akımı ve montaj tipi doğru belirlenmelidir. Yanlış seçim hem emniyet riski yaratır hem de işletme sürekliliğini olumsuz etkiler.

Seksiyoner İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Seksiyoner yük altında açılabilir mi? 

Hayır, seksiyonerler kesinlikle yüksüz durumda kullanılmalıdır. Yük altında açma-kapama yapılması cihazı ve sistemi riske atar.

Seksiyoner ile kesici arasındaki fark nedir? 

Kesici yük ve kısa devre akımını kesebilirken seksiyoner sadece yüksüz devreyi izole eder. İkisi birlikte kullanılarak tam emniyet sağlanır.

Seksiyoner bakım gerektirir mi? 

Evet, kontaklar, izolatörler ve mekanizma periyodik olarak kontrol edilmeli ve temizlenmelidir.

Topraklamalı seksiyoner nedir? 

Açık konumda devreyi topraklayan entegre bıçağa sahip modellerdir. Bakım sırasında ekstra emniyet sağlar.

Seksiyoner nerelerde zorunludur? 

Bakım ve onarım gerektiren tüm orta ve yüksek gerilim tesisatlarında emniyetli izolasyon için kullanılır.