NH Sigorta Seçimi: gG mi aM mi? Boyut ve Kesme Kapasitesi Kararı

NH Sigorta Seçimi: Boyut, gG/aM Karakteristiği ve Kesme Kapasitesi

Bir dağıtım panosunda 400 V baradan çıkan bir motor besleme kolunda arıza yaşandı: motor yol alırken NH sigorta attı, ama termik röle hiç tepki vermedi. Sahada ilk bakışta “sigorta küçük kalmış” denip bir üst boyut takıldı. Oysa sorun boyutta değildi; takılan sigorta gG karakteristikliydi ve motorun yol alma akımını aşırı yük gibi algıladı. Buraya bir aM takılması gerekiyordu. NH (bıçaklı) sigorta seçiminde en sık yapılan hata tam da budur: boyutu doğru seçip karakteristiği yanlış seçmek.

NH sigorta, yüksek kısa devre akımlarını kesme kapasitesi ve kompakt gövdesiyle alçak gerilim (AG) dağıtımının belkemiğidir. Ama “kaç amper” sorusu seçimin sadece üçte biridir. Karar üç eksende verilir: boyut (NH00’dan NH4’e), karakteristik (gG mı aM mi) ve kesme kapasitesi. Bu yazıda her üçünü de yükten başlayarak somut örneklerle bağlıyoruz.

NH boyutları ve anma akımı aralıkları

NH gövdeleri standart bir çerçeveye oturur; her gövde belli bir anma akımı bandını kapsar. Bir alt gövdeye sığmayan akım için üst gövdeye geçilir. Pratikte kullanılan bantlar:

Boyut seçiminde kritik nokta şudur: aynı akım değeri (örneğin 160 A) hem NH00 hem NH1 kartuşunda bulunabilir. Bu durumda altlık (sigorta yuvası) hangi gövdeye uygunsa o kartuş seçilir. Panodaki mevcut altlığı görmeden kartuş sipariş etmek, sahada uymayan malzeme demektir.

gG mı aM mi? Karakteristik kararı

NH sigortada iki karakteristik yaygındır ve ikisi tamamen farklı işler yapar:

• gG: Genel amaçlı, tam aralık koruma. Hem aşırı yükü hem kısa devreyi keser. Kablo, hat, kombine yükler için standart tercihtir.
• aM: Kısmi aralık, yalnızca kısa devre koruması yapar. Aşırı yük bölgesinde bilinçli olarak atmaz. Motor devrelerinde, yol alma akımını yutması ve kısa devrede hızlı kesmesi için kullanılır. Tek başına motoru aşırı yüke karşı korumaz; mutlaka termik röle veya motor koruma şalteri ile birlikte kurgulanır.

Giriş örneğindeki hatanın kaynağı buydu: motor kolunda gG kullanılınca, yol alma akımı (anma akımının 6-8 katına çıkabilen kısa süreli akım) gG’nin aşırı yük bölgesini tetikledi. aM ise bu geçici akıma karşı tasarımı gereği duyarsızdır.

Bu iki karakteristiğin davranış farkını gG ve aM karşılaştırması şemasında yan yana koyduk.

Motordan NH seçimine: sayısal örnek

Motor kolunda karar, motor anma akımından başlar. 400 V, 30 kW, güç faktörü 0,85 ve verim 0,90 olan bir asenkron motoru ele alalım.

Motor anma akımı:

I = P / (√3 × U × cosφ × η) I = 30000 / (1,732 × 400 × 0,85 × 0,90) ≈ 56,6 A

Bu 56,6 A, motorun sürekli çektiği akımdır. aM sigorta bu akımın üzerinde bir kademeye, tipik olarak anma akımının yaklaşık 1,4 katına oturtulur; burada yaklaşık 80 A çıkar. 80 A aM kartuş NH1 gövdesinde bulunur. Yol alma akımı (yaklaşık 6 kat, ~340 A, birkaç saniye) bu aM sigortayı tetiklemez; aşırı yük görevini termik röle üstlenir.

Dikkat: Aynı motora gG seçilseydi, yol almayı kaldırabilmek için sigortayı çok daha yukarı (100-125 A) kaydırmak, kısa devre korumasından ödün vermek gerekirdi. aM’nin varlık sebebi tam olarak bu ödünü ortadan kaldırmasıdır.

Hesabın kademe kademe ilerleyişini Motordan NH seçimine: sayısal örnek merdiveninde bulabilirsiniz.

Kesme kapasitesi: en çok atlanan parametre

Seçimin üçüncü ekseni kesme kapasitesidir; yani sigortanın hasarsız kesebileceği en yüksek prospektif kısa devre akımı. NH sigortalar bu konuda alçak gerilimdeki en güçlü elemanlardandır: gG kartuşlar 400/500 V’ta tipik olarak 120 kA kesme kapasitesi sunar. Bu değer, çoğu AG dağıtım noktasındaki olası kısa devre akımının çok üzerindedir; bu yüzden NH, trafo çıkışı gibi kısa devre akımının yüksek olduğu noktalarda tercih edilir.

Burada kritik olan, seçilen sigortanın kesme kapasitesinin montaj noktasındaki prospektif kısa devre akımından büyük olmasıdır. Trafo gücü ve empedansı yükseldikçe kısa devre akımı artar; NH’nin yüksek kesme değeri bu noktada güvenlik payı bırakır. Devre kesici tarafında aynı mantığı kompakt şalter (MCCB) kesme kapasitesi ve ayar kararı yazısında ayrıntılı işledik; NH ile MCCB’nin aynı tesiste hangi kademede kullanılacağı çoğu zaman bu kesme kapasitesi ve maliyet dengesine dayanır.

Standart tarafı: IEC 60269 pratikte ne diyor

NH sigortalar IEC 60269 ailesine göre üretilir. Genel kurallar IEC 60269-1’de, gG ve aM için ek şartlar IEC 60269-2’de tanımlıdır. Bu standardın sahada işinize yarayan iki somut çıktısı vardır:

1. Karakteristik harfleri anlamlıdır. “gG” ve “aM” harfleri keyfi değildir: ilk harf koruma aralığını (g = tam aralık, a = kısmi aralık), ikinci harf korunan nesneyi (G = genel/kablo, M = motor devresi) belirtir. Bir kartuşun üzerinde gG yazıyorsa, standardın tanımladığı zaman-akım koridorunda çalışacağı garantidir. Bu, farklı üreticilerin kartuşlarının seçicilik açısından öngörülebilir olmasını sağlar.

1. Konvansiyonel akım sınırları bağlayıcıdır. gG kartuşlar için standart, atmama akımını (konvansiyonel atmama akımı) ve atma akımını (konvansiyonel atma akımı) anma akımının katları olarak tanımlar. 16 A ve üzeri gG için tipik oran: 1,25 × In’de atmaz, 1,6 × In’de belirlenen sürede atar. Bu yüzden bir hattı 1,6 × In’e kadar zorlamak, standart gereği sigortanın “atmayabileceği” bölgedir; kablo kesitini buna göre seçmek gerekir.

Kablo-sigorta uyumu için IEC 60364-5-52 koordinasyon şartı da devreye girer: sigorta anma akımı, kablonun sürekli akım taşıma kapasitesini aşmamalıdır. Yani NH boyutu yalnız yükü değil, beslediği kablonun kesitini de gözeterek seçilir.

Seçim akışı ve saha kontrol listesi

Bir NH kolu seçerken izlenen sıra:

• Yük tipini belirleyin. Motor mu, kablo/dağıtım mı? Motorsa aM + termik röle, kablo/karışıksa gG.
• Anma akımını hesaplayın. Motorda anma akımından, dağıtımda toplam yükten yola çıkın.
• Kartuş anma akımını seçin. gG için kablo taşıma kapasitesinin altında kalın; aM için motor akımının yaklaşık 1,4 katına oturun.
• Gövdeyi (boyutu) belirleyin. Seçtiğiniz akım hangi gövdede ve mevcut altlığa uyuyor mu?
• Kesme kapasitesini doğrulayın. Montaj noktasının kısa devre akımı, kartuşun kesme değerinin altında mı?
• Seçiciliği kontrol edin. Üst kademe ile 1,6:1 oranı sağlanıyor mu?

Bu adımların hangi soruda hangi karara gittiğini Yük tipine göre NH kolu kararı karar akışında topladık.

Sahada sık yapılan hatalar

• Altlık-kartuş uyumsuzluğu: NH00 altlığa NH1 kartuş takmaya çalışmak. Boyut mekaniktir, zorlanmaz.
• Motor kolunda gG: Yol alma akımını kaldırmak için sigortayı büyütüp kısa devre korumasını zayıflatmak.
• Kılavuzsuz kartuş takıp çıkarmak: NH kartuşları yüklü baradan NH pabuç kılavuzu (kolu) ile ve yalıtkanlı eldivenle çıkarılır. Elle müdahale ark yanığı riski taşır.
• Kesme kapasitesini görmezden gelmek: Trafoya yakın noktada düşük kesme kapasiteli eleman kullanmak, kısa devrede sigortanın parçalanmasına yol açar.

NH sigortaların oturduğu altlıkların pano içi yerleşimi ve form ayrımı için elektrik panosu seçimi ve saha uygulaması yazısındaki kriterler NH bara sistemleri için de geçerlidir.

Motor kolunda aşırı yük korumasını sigortadan beklememeniz gerektiğini yukarıda vurguladık; bu korumanın nasıl kurgulandığı ve kaçak akım tarafıyla ilişkisi için kaçak akım rölesi seçimi yazısı tamamlayıcıdır.

Motor ve dağıtım kollarınız için NH boyut, karakteristik ve seçicilik tablosunu birlikte çıkaralım: projeniz için seçim desteği alın.

📩 nh sigorta ihtiyaçlarınız için bize ulaşabilirsiniz.

📧 Teklif ve talepleriniz için: info@electricistanbul.com
🌐 WhatsApp: +90 537 398 12 15