Zaman Rölesi Seçimi: ON-Delay, OFF-Delay ve Fonksiyon Kararı
Bir kumanda panosunda yıldız-üçgen yol verme devresi kurarken ya da bir kompresörün durduktan sonra fan ile soğutulmasını sağlarken aynı kutuya sığan iki farklı röle ile karşılaşılır: biri gerilim verilince, diğeri gerilim kesilince saymaya başlar. İkisini karıştırmak devrenin hiç çalışmaması ya da yanlış anda devreye girmesiyle sonuçlanır.
Zaman rölesi, bobinine gerilim uygulanması veya kesilmesiyle tetiklenen, önceden ayarlanmış bir süre sonunda kontak konumunu değiştiren bir kumanda elemanıdır. Fonksiyon çeşitliliği fazla olduğu için doğru seçim, devredeki olayın ne zaman gerçekleşmesi gerektiğine bağlıdır.
ON-Delay ve OFF-Delay Arasında Seçim

Çekmede gecikmeli (ON-Delay) fonksiyonda bobinin A1-A2 uçlarına gerilim uygulandığı anda röle önceden ayarlanmış süreyi saymaya başlar; süre bitiminde kontak konum değiştirir. PLC terminolojisinde bu fonksiyon TON olarak adlandırılır: giriş ON olduğu anda sayma başlar, süre dolunca çıkış ON olur.
Bırakmada gecikmeli (OFF-Delay) fonksiyonda ise bobine gerilim uygulandığı anda kontaklar hemen konum değiştirir; besleme gerilimi kesildiğinde önceden ayarlanan süre sayılmaya başlar ve süre sonunda kontaklar sıfırlanır. PLC karşılığı TOF’tur: giriş OFF olduğunda süre başlar, süre dolunca çıkış OFF olur.
Bu iki temel fonksiyonun yanında çekmede-bırakmada gecikmeli (her iki yönde de gecikme uygulayan) ve impuls (bırakmada gecikmeli, tek darbe üreten) tipler de mevcuttur. Zaman rölesinin yapısında gecikme ile konum değiştiren kontaklar, ani konum değiştiren kontak grupları ve bobin bulunur.
Seçim yaparken sorulması gereken soru basittir: devrede beklenen olay, gerilim geldiğinde mi yoksa gerilim kesildiğinde mi gerçekleşmeli? Bir motorun yol alma süresi boyunca bir kontağın kapalı kalması isteniyorsa ON-Delay; bir fanın, kompresör durduktan sonra bir süre daha çalışması isteniyorsa OFF-Delay tercih edilir.
Hangi Fonksiyon Seçilmeli?

Kontak Kapasitesi ve Yükün Taşınması
Zaman rölesinin kendi kontakları genellikle küçük akımlar için tasarlanmıştır; tipik kontak kapasitesi 8-16 A aralığındadır. Bu nedenle çoğu uygulamada zaman rölesi, asıl yükü doğrudan anahtarlamaz; yükü taşıyan kontaktörün bobinini kumanda eder. Pano tasarımında bu ayrım gözden kaçırılırsa, zaman rölesinin kontağı üzerinden doğrudan bir motor ya da ısıtıcı beslenmeye çalışılır ve kontak kapasitesi aşılır.
Zaman rölesi ve kontaktör kombinasyonları; kumanda, yol verme, devir yönü değişimi, koruma ve ayar devrelerinde, zamana bağlı kumandaların çalıştırılmasında kullanılır. Yıldız-üçgen yol vermede amaç, motoru kalkış süresince yıldız bağlı çalıştırıp ardından üçgen bağlantıya geçirmektir; bu yöntemde motor yıldız bağlantıyla çalıştığında şebekeden çekilen akım 1/3 oranında düşer. Bu geçiş devresinin kumanda şeması ve zaman rölesi ayarının adım adım nasıl kurulduğu yıldız üçgen yol verme yazısında ayrıca işlenmiştir.
Saha Ayarında İzlenecek Sıra
Zaman rölesi ayarlanırken önce fonksiyon seçilir, sonra zaman aralığı (örneğin saniye veya dakika kademesi) belirlenir, en son süre değeri girilir. Ayar öncesinde ürünün teknik dokümanındaki fonksiyon diyagramlarının incelenmesi gerekir; aynı gövdede birden fazla fonksiyon (ON-Delay, OFF-Delay, impuls) seçilebilen çok fonksiyonlu röleler saha dönüşünden önce mutlaka diyagramıyla teyit edilmelidir, aksi halde fonksiyon anahtarı yanlış kademede bırakılıp beklenen davranış elde edilemez.
Bağlantı sırasında bobin uçlarının (A1-A2) doğru polarite ve gerilim seviyesiyle beslendiğinden emin olunmalı, gecikmeli kontak ile ani kontak grubunun karıştırılmamasına dikkat edilmelidir; zira ani kontak, röle enerjilendiği anda konum değiştirirken gecikmeli kontak ayarlanan süre sonunda devreye girer. Bu iki kontak grubunun şemada yanlış etiketlenmesi, panonun devreye alma testinde gecikme hiç gerçekleşmeden ya da yanlış kontaktan beklenerek sorun yaşanmasına yol açar.
Otomasyon panolarında PLC tabanlı TON/TOF fonksiyonları kullanılıyorsa, donanımsal zaman rölesi yerine yazılım zamanlayıcısı tercih edilebilir; panonun genel bileşen seçimi ve kumanda devresi kurgusu için otomasyon panosu tasarımı yazısı ayrı bir kaynak olarak değerlendirilebilir.
Ürün Standardı: IEC 61812-1
Zaman rölelerinin uluslararası ürün standardı IEC 61812-1’dir; Avrupa karşılığı EN 61812-1 olarak yayımlanır. Satın alma sürecinde üreticinin bu standarda uygunluk beyanı istenmesi, rölenin fonksiyon tanımları ve temel test şartları bakımından tutarlı belgelenmiş bir ürün alındığının göstergesidir. Bir üreticinin TFI serisi gibi ürünlerinde bu standarda atıf yapılması, fonksiyon adlandırmalarının (ON-Delay, OFF-Delay vb.) piyasada ortak bir dille kullanıldığı anlamına gelir.
Kontrol Listesi
- Devredeki olay gerilim geldiğinde mi, kesildiğinde mi tetiklenecek? Buna göre ON-Delay ya da OFF-Delay seçilir.
- Yük akımı, zaman rölesinin kontak kapasitesini (8-16 A aralığı) aşıyorsa röle doğrudan yükü değil, kontaktör bobinini kumanda etmelidir.
- Ayar sırası: önce fonksiyon, sonra zaman aralığı, en son süre değeri; ayar öncesi fonksiyon diyagramı kontrol edilmelidir.
- Üründe IEC 61812-1 / EN 61812-1 uygunluğu aranmalıdır.
- Yıldız-üçgen gibi motor yol verme uygulamalarında geçiş süresi, kalkış akımının nominale yaklaştığı ana göre ayarlanır.
Pano tasarımında zaman rölesi fonksiyonu ve kumanda devresi kurgusu için projenizi bizimle değerlendirin.
📩 zaman rölesi ihtiyaçlarınız için bize ulaşabilirsiniz.
📧 Teklif ve talepleriniz için: info@electricistanbul.com
🌐 WhatsApp: +90 537 398 12 15


Bir yanıt yazın