KAÇAK AKIM KORUMALI OTOMATİK SİGORTA NEDİR?

Elektrik tesisatlarında hem aşırı akım hem de kaçak akım koruması sağlayan en etkili cihazlardan biri kaçak akım korumalı otomatik sigortadır. Bu cihazlar kısa devre, aşırı yük ve toprak kaçak durumlarında devreyi anında keserek hem insan hayatını hem de tesisatı korur. Özellikle alçak gerilim sistemlerinde güvenlik standartlarının vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Kaçak akım korumalı otomatik sigorta günümüzde konutlardan endüstriyel tesislere kadar geniş bir yelpazede kullanılır.

Kaçak Akım Korumalı Otomatik Sigorta Nedir, Ne İşe Yarar?

Kaçak akım korumalı otomatik sigorta, klasik otomatik sigorta ile kaçak akım rölesinin tek bir kasada birleştirilmiş halidir. İngilizce karşılığı RCBO olan bu cihaz hem termik ve manyetik koruma hem de fark akımı algılama özelliği taşır.

Temel görevi iki yönlüdür. Birinci olarak faz ile nötr arasındaki akım dengesizliğini algılayarak kaçak akımı tespit eder. İkinci olarak da devrede oluşan aşırı yük veya kısa devreyi algılayarak devreyi keser. Böylece tek bir cihazla iki ayrı koruma fonksiyonu sağlar.

Kaçak akım korumalı otomatik sigorta özellikle ıslak ortamlar, banyo mutfak gibi nemli bölgeler, hastaneler, okullar ve endüstriyel tesislerde hayati önem taşır. İnsan vücudundan geçen kaçak akımı milisaniyeler içinde keserek elektrik çarpmasını önler. Aynı zamanda tesisattaki yangın riskini de azaltır. Klasik otomatik sigortadan farklı olarak topraklama hattındaki kaçakları da algılayabildiği için daha kapsamlı koruma sunar.

Kaçak Akım Korumalı Otomatik Sigorta Çalışma Prensibi

Cihazın içinde toroidal bir trafo bulunur. Bu trafo faz ve nötr iletkenlerini aynı anda sarar. Normal çalışma koşullarında fazdan geçen akım ile nötrden dönen akım birbirine eşittir. Bu durumda trafo üzerinde manyetik alan oluşmaz ve cihaz normal çalışmaya devam eder.

Kaçak durum oluştuğunda fazdan geçen akımın bir kısmı toprak veya başka bir yol üzerinden kaçar. Bu durumda faz ve nötr akımları arasında fark meydana gelir. Toroidal trafo bu farkı algılar ve elektronik devreye sinyal gönderir. Fark akımı ayarlanan hassasiyet değerini aştığında mekanizma tetiklenir ve devre kesilir.

Aşırı akım koruması ise termik ve manyetik mekanizmalarla çalışır. Termik bimetal elemanı uzun süreli aşırı yüklerde ısınarak bükülür ve kontakları açar. Manyetik bobin ise ani kısa devrelerde güçlü manyetik alan oluşturarak anında mekanizmayı tetikler. Böylece kaçak akım korumalı otomatik sigorta hem yavaş hem de ani arızalara karşı çift koruma sağlar.

Kaçak Akım Korumalı Otomatik Sigorta Çeşitleri Nelerdir?

Kaçak akım korumalı otomatik sigortalar birkaç kritere göre sınıflandırılır.

• Hassasiyet akımı değerine göre 30 mA, 100 mA, 300 mA ve 500 mA gibi tipler bulunur. 30 mA değerindeki modeller insan güvenliği için kullanılırken 300 mA ve üzeri modeller yangın koruması amacıyla tercih edilir.
• Çalışma tipine göre AC tipi, A tipi, B tipi ve F tipi modeller mevcuttur. AC tipi yalnızca sinüs dalgalı kaçak akımları algılar. A tipi puls eden doğru akım bileşenlerini de algılayabilir. B tipi ise frekans invertörlü sistemlerde kullanılan yüksek frekanslı kaçakları da tespit eder. F tipi ise ileri seviye elektronik cihazlar için geliştirilmiştir.
• Kutup sayısına göre 1P+N, 2P, 3P ve 4P modelleri vardır. Tek faz sistemlerde 1P+N veya 2P, üç faz sistemlerde ise 3P veya 4P modeller kullanılır.
• Amperaj değerleri 6 A ile 63 A arasında değişir. Seçim yapılırken devrenin nominal akımı ve koruma ihtiyacı göz önünde bulundurulmalıdır.

Alçak Gerilim Sistemlerinde Kaçak Akım Korumalı Otomatik Sigorta Kullanımı

Alçak gerilim tesisatlarında kaçak akım korumalı otomatik sigorta TT, TN ve IT sistemlerinde farklı şekillerde uygulanır. TN sistemlerinde genellikle 30 mA hassasiyetli modeller priz devrelerinde kullanılır. TT sistemlerinde ise toprak direncinin yüksek olduğu durumlarda kaçak akım koruması zorunludur.

Kullanım yerlerine göre seçimi değişir. Konutlarda banyo, mutfak ve dış priz devrelerinde 30 mA modeller tercih edilir. Endüstriyel tesislerde makine besleme devrelerinde 100 mA veya 300 mA modeller yangın riskini azaltmak için kullanılır. Hastane ve laboratuvar gibi hassas ortamlarda ise A veya B tipi modeller tercih edilir.

Montaj sırasında dikkat edilmesi gereken noktalar vardır. Cihaz panoda faz ve nötr iletkenlerinin doğru bağlanması çok önemlidir. Topraklama hattı asla cihazın içinden geçirilmemelidir. Periyodik test düğmesi ile cihazın çalışıp çalışmadığı düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir.

Kaçak akım korumalı otomatik sigorta seçerken tesisatın toplam kaçak akım değeri, devre uzunluğu ve bağlı yük tipi göz önünde bulundurulmalıdır. Yanlış seçim hem gereksiz kesintilere hem de yetersiz korumaya yol açabilir.

Kaçak Akım Korumalı Otomatik Sigorta İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Kaçak akım korumalı otomatik sigorta ile normal otomatik sigorta arasındaki fark nedir?

Kaçak akım korumalı otomatik sigorta hem aşırı akım hem de toprak kaçak koruması sağlarken normal otomatik sigorta yalnızca aşırı akım ve kısa devre koruması yapar.

Kaçak akım korumalı otomatik sigorta 30 mA mı yoksa 300 mA mı olmalıdır?

30 mA modeller insan güvenliği için, 300 mA modeller ise yangın koruması için tercih edilir. Seçim kullanım amacına göre değişir.

Kaçak akım korumalı otomatik sigorta test edilmezse ne olur?

Test düğmesine basılmadığında cihazın içindeki mekanizma paslanabilir ve arıza durumunda devreyi kesmeyebilir. Bu nedenle ayda bir kez test edilmesi önerilir.

Kaçak akım korumalı otomatik sigorta yanarsa ne yapılmalıdır?

Cihaz yanmışsa kesinlikle yeniden devreye alınmamalıdır. Yeni ve uygun özellikte bir modelle değiştirilmelidir.

Kaçak akım korumalı otomatik sigorta üç faz sistemlerde kullanılabilir mi?

Evet, 3P veya 4P modeller üç faz sistemlerde sorunsuz şekilde kullanılır.