NYY Kablo Çeşitleri ve Seçimi: NYY-J, NYY-O, N2XY, NA2XY

NYY Kablo Çeşitleri ve Seçimi: NYY-J, NYY-O, N2XY, NA2XY

Bir AG dağıtım panosundan çıkan besleme hattına kablo seçerken çoğu zaman elimizde bir tek sınıf yoktur: aynı yükü NYY ile de, N2XY ile de, hatta alüminyum NA2XY ile de besleyebilirsiniz. Karar; iletken cinsi, yalıtım tipi, güzergâhın mekanik riski ve hattın uzunluğu arasındaki dengede verilir. Bu yazı önce NYY’nin ne olduğunu kısaca netleştirir, sonra doğrudan seçim ve hesap kararlarına iner.

NYY kablo: kısa tanım ve yapı

NYY kablo, bakır iletkenli, PVC yalıtımlı, PVC dolgulu ve PVC dış kılıflı bir alçak gerilim (AG) enerji kablosudur. Anma gerilimi 0,6/1 kV’tur; yani faz-toprak 0,6 kV, fazlar arası 1 kV zorlamaya sürekli dayanacak biçimde tasarlanmıştır. İletken bükülü (çok telli) yapıdadır, bu da montaj esnekliği sağlar.

Kullanım alanı geniştir: bina içi (dahili), bina dışı (harici), toprak altı ve kablo kanalı. Tek şartı, fazla mekanik zorlamanın olmadığı yerlerde kullanılmasıdır. PVC kılıf darbeye ve ezilmeye zırhlı kablolar kadar dirençli değildir; bu nedenle araç geçen, kazı riski yüksek ya da darbe alan güzergâhlarda ek koruma (koruma borusu, kanal, zırhlı tip) düşünülmelidir.

Standart atıfları TS IEC 60502-1 ve VDE 0276’dır. Türkiye piyasasında NYY, ticari olarak YVV adıyla da anılır; ikisi aynı kablo ailesini tanımlar.

Adlandırmayı çözmek: N-Y-Y, -J / -O, (N)YY ve YVV

Kablo kodu VDE 0292 mantığına göre okunur ve harflerin her biri bir katmanı anlatır:

• N = norm/VDE’ye uygun kablo
• İlk Y = PVC yalıtım
• İkinci Y = PVC dış kılıf

Sonek harfleri ise koruma iletkeni (PE) damarının olup olmadığını söyler ve saha kararında en çok karıştırılan noktadır:

• NYY-J: içinde yeşil-sarı renkli koruma (PE) iletkeni vardır. Topraklamalı besleme hatlarında bunu seçersiniz.
• NYY-O: koruma iletkeni yoktur, tüm damarlar faz/nötr olarak kullanılır.

(N)YY yazımı HD 603 ile uyumlu gösterimdir. Kısacası: bir hattın PE iletkeni kablonun içinden geçecekse NYY-J, koruma başka bir yoldan sağlanıyorsa (örneğin ayrı bir topraklama iletkeni) NYY-O seçilir. Topraklama sisteminin kurgusu için topraklama rehberimize bakılabilir.

Damar sayısı ve kesit gösterimi nasıl okunur

Katalogdaki 4×16 ifadesi dört damarlı, her damarı 16 mm² olan kabloyu anlatır; üç fazlı hatta 3 faz + nötr karşılığıdır. NYY-J 5×16 ise yeşil-sarı damar dahil beş damarlıdır: 3 faz + nötr + koruma (PE). Büyük kesitlerde tek damarlı çekim (ör. 1×240) ya da küçültülmüş nötrlü gösterimler de görülür; nötr ve PE kesiti faz kesitinden farklı olabilir; hangi biçimin üretildiğini katalogdan okuyun.

NYY teknik verileri

Bu tablodaki 70 °C ve 160 °C değerleri, ilerideki gerilim düşümü ve kısa devre hesaplarının çıkış noktasıdır; rakamları oradan sabit kabul edeceğiz.

NYY mi, N2XY mi, NA2XY mi?

Üç kablo da 0,6/1 kV AG enerji kablosudur; fark yalıtım malzemesi ve iletken cinsindedir:

• NYY: bakır + PVC yalıtım. Sürekli 70 °C, kısa devre 160 °C.
• N2XY: bakır + XLPE yalıtım (koddaki 2X). Sürekli 90 °C, kısa devre 250 °C.
• NA2XY: alüminyum iletken (A) + XLPE. Sürekli 90 °C, kısa devre 250 °C.

XLPE (çapraz bağlı polietilen) yalıtımın sürekli çalışma sıcaklığı PVC’ye göre 20 °C daha yüksek olduğundan, aynı kesitte daha fazla akım taşıma potansiyeli sunar. Alüminyum ise bakırdan daha ucuz ve hafiftir; ancak iletkenliği düşük olduğu için aynı akımı taşımak üzere daha büyük kesit ister. Hangisinin nerede mantıklı olduğunu aşağıda sayılarla göstereceğiz.

Direnç ve gerilim düşümü: sıcaklık neden önemli

İletkenin direnci sıcaklıkla artar. IEC 60228 sınıf 2 iletken için 20 °C’de tablo değerleri verilir; çalışma sıcaklığındaki gerçek direnci bulmak için düzeltme yaparız:

R(θ) = R₂₀ × (1 + 0,00393 × (θ − 20))

Örnek olarak 16 mm² bakır iletkeni ele alalım (R₂₀ = 1,15 Ω/km, IEC 60228 sınıf 2 üst sınırı):

R₇₀ = 1,15 × (1 + 0,00393 × 50) = 1,15 × 1,1965 = 1,376 Ω/km

Yani iletken 70 °C’ye ısındığında direnç, 20 °C’deki değerin yaklaşık %20 üzerine çıkar. Bu, gerilim düşümü hesabında doğrudan kendini gösterir.

Şimdi 3 fazlı 400 V bir hatta, 4×16 mm² NYY ile, 100 m mesafede 50 A çekildiğini varsayalım (varsayımdır). Yalnız direnci alıp reaktansı ihmal ediyoruz (cos φ = 1); tam hesap (reaktans dahil) için kablo kesit hesabı ve gerilim düşümü yazımıza bakılmalıdır. Buradaki amaç yalnızca sıcaklık etkisini görmektir.

70 °C’de: R = 1,376 × 0,1 = 0,1376 Ω ΔU = √3 × I × R = 1,732 × 50 × 0,1376 = 11,92 V Oran: 11,92 / 400 × 100 = %2,98

20 °C’de: R = 1,15 × 0,1 = 0,115 Ω ΔU = 1,732 × 50 × 0,115 = 9,96 V Oran: 9,96 / 400 × 100 = %2,49

Sonuç açık: iletken ısındıkça gerilim düşümü %2,49’dan %2,98’e, yani yaklaşık %20 artar. Hesabı 20 °C değeriyle yapmak iyimser bir sonuç verir; hat tam yükte ısındığında gerçekte daha yüksek bir düşüm görürsünüz. Kritik hatlarda düşümü çalışma sıcaklığındaki dirençle kontrol etmek daha güvenlidir.

Kısa devre dayanımı: kesit yeter mi?

Kablonun akım taşıması yetse bile, arıza anında kısa devre akımına kesitin dayanması gerekir. IEC 60364-4-43’teki adyabatik denklem bunu verir:

S ≥ I × √t / k

Burada I kısa devre akımı (A), t kesme süresi (s), k ise yalıtım-iletken çiftine özgü katsayıdır: PVC yalıtımlı bakır için 115, XLPE bakır için 143, PVC alüminyum için 76, XLPE alüminyum için 94.

Diyelim ki hatta beklenen kısa devre akımı I = 10 kA ve koruma cihazı bu akımı t = 0,2 s’de kesiyor (varsayımdır):

√0,2 = 0,4472 I × √t = 10000 × 0,4472 = 4472

NYY (bakır, PVC, k = 115): S ≥ 4472 / 115 = 38,9 mm² → standart üst kademe 50 mm²

NA2XY (alüminyum, XLPE, k = 94): S ≥ 4472 / 94 = 47,6 mm² → yine 50 mm²

Karşılaştırma bir şeyi açıkça gösterir: alüminyum, kısa devre dayanımında da bakırdan daha fazla kesit ister (47,6 mm², bakırın 38,9 mm²’sinden büyük). XLPE’nin 250 °C kısa devre sınırı ise alüminyumu kurtarır: aynı alüminyum iletken PVC yalıtımlı olsaydı (k = 76) S ≥ 4472 / 76 = 58,8 mm² gerekir, 70 mm²’ye çıkmak zorunda kalınırdı. Kesme süresi t doğrudan koruma cihazının açma karakteristiğine bağlı olduğu için, kısa devre kesitini belirleyen aslında koruma seçimidir. Kesme süresi ve akımını doğru kestirmek için kompakt şalter (MCCB) seçimi ve kesme kapasitesi kararı yazımız yol gösterir.

Alüminyuma geçiş ve XLPE avantajı

Büyük kesitli ve uzun hatlarda maliyet nedeniyle alüminyum (NA2XY) sık gündeme gelir. Ama alüminyumun direnci bakırdan yüksektir; aynı gerilim düşümünü tutturmak için kesit büyütmek gerekir. Yalnız direnç eşitliği üzerinden bakalım (akım taşıma kapasitesi ayrıca kontrol edilir):

• Bakır 50 mm² = 0,387 Ω/km
• Alüminyum 70 mm² = 0,443 Ω/km → yetmez (direnç bakır 50’den yüksek)
• Alüminyum 95 mm² = 0,320 Ω/km → yeter

Oran olarak: 0,641 / 0,387 = 1,656. Yani alüminyum, aynı direnci vermek için bakıra göre yaklaşık 1,66 kat kesit ister. 50 mm² bakırın yerine pratikte 95 mm² alüminyum konur. Karar; kesitin büyümesiyle gelen kablo çapı, tava/kanal genişliği ve pabuç maliyeti ile alüminyumun iletken tasarrufu arasında yapılır.

XLPE’nin PVC’ye kıyasla ek akım kapasitesini de kabaca kestirebiliriz. İletken akımı, izin verilen sıcaklık farkının kareköküyle yaklaşık orantılıdır (kaba, birinci mertebe tahmin):

I ∝ √(θ_maks − θ_ortam)

30 °C ortamda XLPE (90 °C) ile PVC (70 °C) oranı: √(90 − 30) / √(70 − 30) = √60 / √40 = √1,5 = 1,225 → yaklaşık %22

İletken direncinin 90 °C’de daha da artması hesaba katılınca bu kazanç yaklaşık %19’a, yani pratikte yaklaşık %20’ye iner. Bu bir eğilim tahminidir; gerçek akım taşıma kapasitesi mutlaka IEC 60364-5-52 tablolarından ve ilgili üretici kataloğundan okunmalıdır. Döşeme yöntemi, ortam sıcaklığı ve gruplama, bu değeri bu kaba orandan çok daha fazla değiştirir.

Seçim adımları

NYY ailesinde doğru kabloyu şu sırayla belirleyin:

1. Koruma koşulunu kurun: I_b ≤ I_n ≤ I_z. Tasarım akımı I_b, koruma cihazının anma akımından I_n küçük ya da eşit; o da kablonun akım taşıma kapasitesi I_z’den küçük ya da eşit olmalı.
2. Kesiti belirleyin: akım taşıma kapasitesini IEC 60364-5-52 tabloları ve üretici kataloğundan, döşeme yöntemi/sıcaklık/gruplama düzeltmeleriyle okuyun. Yöntemin tamamı kablo kesit hesabı yazımızda anlatılıyor.
3. Gerilim düşümünü kontrol edin: yukarıdaki gibi, tercihen çalışma sıcaklığındaki dirençle. Sınırı aşıyorsa kesit büyütün.
4. Kısa devre dayanımını doğrulayın: S ≥ I × √t / k. Koruma cihazının kesme süresi belirleyicidir.
5. Güzergâh ve mekanik riski değerlendirin: darbe/ezilme riski varsa NYY yerine zırhlı tip ya da ek mekanik koruma; yüksek sıcaklık/yük varsa N2XY; uzun ve büyük kesitli hatta maliyet için NA2XY.

Montajda sık yapılan hatalar

• Bükülme yarıçapını aşmak: çok damarlı NYY için en küçük yarıçap 12 × D’dir. Daha keskin bükmek yalıtımı ve iletkeni zorlar; köşe dönüşlerinde bu unutulur.
• Alüminyumda yanlış bağlantı: NA2XY uçlarında bi-metal kablo pabucu (IEC 61238-1 uyumlu) ve oksit önleyici pasta kullanılmalıdır. Alüminyum yüzeyde hızla oksit oluşur; çıplak alüminyumu bakır klemensle doğrudan sıkmak ısınma ve gevşeme yaratır.
• -J / -O karıştırmak: koruma iletkeni gereken hatta NYY-O çekmek, PE’yi tamamen atlamak demektir. Topraklamalı bir tesiste bu kabul edilemez; besleme PE’sini kablonun içinden götürecekseniz NYY-J seçin.
• Mekanik riskli güzergâhta çıplak NYY: araç trafiği, kazı ya da darbe olan yerlerde NYY tek başına yeterli değildir; koruma borusu, beton kanal ya da zırhlı tip düşünülmelidir.
• 20 °C direnciyle yetinmek: gerilim düşümünü soğuk dirençle hesaplayıp “sınırda geçti” demek, tam yükte ısınan hatta düşümün yaklaşık %20 artmasıyla sınırı aşmanıza yol açar.

Hangi kablonun sizin hattınıza oturduğundan emin değilseniz projenizin yük, güzergâh ve koruma bilgilerini bizimle paylaşın, birlikte değerlendirelim.

📩 nyy kablo ihtiyaçlarınız için bize ulaşabilirsiniz.

📧 Teklif ve talepleriniz için: info@electricistanbul.com
🌐 WhatsApp: +90 537 398 12 15