KURU TİP TRAFO NEDİR? (KURU TİP TRANSFORMATÖR)

Kuru tip trafo, günümüzde özellikle yoğun insan trafiğinin olduğu kapalı alanlarda en çok tercih edilen transformatör tipi haline gelmiştir. Yağlı trafolardan farklı olarak içinde herhangi bir mineral yağ barındırmayan, hava ile soğutulan ve dökme reçine ile yalıtılan bu transformatörler, yangın ve patlama riskini minimum seviyeye indirerek önemli bir güvenlik avantajı sunar.

Hastaneler, okullar, alışveriş merkezleri, metro istasyonları, veri merkezleri ve yüksek katlı binalar gibi yaşam alanlarında giderek daha yaygın olarak kullanılan kuru tip trafolar, hem çevre dostu yapıları hem de düşük bakım gereksinimleri sayesinde uzun vadede tercih sebebidir. Bu yazıda kuru tip trafo nedir, nasıl çalışır, yağlı trafo ile arasındaki farklar nelerdir ve hangi durumlarda tercih edilmesi gerektiği gibi tüm temel soruların cevaplarını bulacaksınız.

Kuru Tip Trafo ve Yağlı Tip Trafo Arasındaki Fark Nedir?

Transformatörler, özel uygulamalar dışında genellikle yağlı tip trafo ve kuru tip trafo olmak üzere iki ana tipte üretilir.

Yağlı tip trafolar, kazan içinde bulunan yalıtım yağı nedeniyle yangın ve patlama riski taşır. Kuru tip trafo (kuru tip transformatör) ise yağ içermediği için patlama riski taşımaz ve yangına karşı daha güvenlidir. Bu özelliği sayesinde, üretimi yağlı tip trafolara göre daha maliyetli olmasına rağmen birçok uygulamada tercih edilir.

Kuru tip trafo, özellikle insanların yoğun olarak bulunduğu kapalı mekanlarda bina içi kullanım için idealdir. Hastane, okul, tiyatro salonu, alışveriş merkezi (AVM), otel, ofis binası gibi toplu yaşam alanlarında patlama ve yangın riski olmadığı için kuru tip trafo yaygın olarak kullanılır.

Kuru Tip Trafo Avantajları

• Patlama ve yangın riski yok (alev geciktirici, kendini söndürme özelliği)
• Çevre dostu (yağ sızıntısı ve kirlilik riski yok)
• Düşük bakım ihtiyacı
• İnsan güvenliği yüksek olan iç mekan uygulamalarına uygun

Kuru Tip Trafo Ölçüleri ve Güçleri

Kuru tip dağıtım transformatörlerinin imalatı özel uygulamalar dışında genellikle 250 kVA gücünden başlar. Uygulamaya göre kuru tip trafo gücü 8 MVA’ya kadar üretilebilmektedir.

Genelde 2500 kVA kuru tip trafo ölçüleri oldukça sık tercih edilir. Çünkü bu güçteki kuru tip trafo beton köşke sığmaz. Hatta 1600 kVA kuru tip trafo bile beton köşke sığmamakta, çapraz konulsa dahi çok zor sığmaktadır. Bu noktada beton köşke konulacak kuru tip trafo gücü TEDAŞ şartnameleriyle belirlenmiştir ve maksimum 1250 kVA olarak kabul edilmektedir.

Kuru tip trafoların yüksek gerilim sargıları, vakum altında epoksi dökme reçine ile kaplanır. Bu epoksi reçine yüksek elektriksel izolasyon sağlar, neme ve kimyasal maddelere karşı yüksek dayanıklılık gösterir. Alçak gerilim sargıları ise dökme reçine yöntemiyle veya prepreg izolasyonlu (ısıyla sertleşen reçine emdirilmiş bant sargı) tekniği ile sarılır.

Her iki sargı da herhangi bir kazan veya kapalı muhafaza içinde değildir. Tamamen dış ortama açık olarak tasarlanmıştır. Bu yapı kuru tip trafonun bakım kolaylığı ve yangın güvenliği açısından önemli avantajlar sağlamaktadır.

Kuru Tip Trafolarda Soğutma Nasıl Yapılır?

Kuru tip transformatörlerin soğutma sistemi, yağlı tip transformatörlere göre tamamen farklıdır. Hem doğal hava soğutmalı (AN) hem de fanlı soğutmalı (AF) olarak çalışabilir.

Trafonun alt kısmına genellikle 6 adet fan grubu monte edilir. Sargılara yerleştirilen sıcaklık sensörleri, fan panosundaki röleye sargı sıcaklığı bilgisini iletir. Bu röle sayesinde sargı sıcaklığına göre fanlar otomatik olarak devreye girer ve trafo soğutulur. Fanlar ayrıca trafodan %40’a varan güç artışı talep edildiğinde de devreye alınarak ekstra yük kapasitesi sağlar.

Kuru tip transformatörler standart olarak IP00 koruma sınıfında üretilir. Bu nedenle sadece kapalı ve kuru iç mekanlarda kullanılabilir. Sargılar epoksi dökme reçine ile kaplı olsa da tamamen dış ortama açıktır. Bu yüzden trafonun sudan, nemden ve tozdan korunması zorunludur.

Harici ortamlarda veya nemli alanlarda kullanılması gerektiğinde kuru tip trafo, sıvı, nem ve toz girişine karşı korumalı bir kabin içine yerleştirilmelidir. Bu kabin IP21, IP23, IP31 veya uygulamanın gerektirdiği farklı koruma sınıflarında olabilir.

Kuru tip transformatörler boşta kademe değiştiricili (OFF-LOAD) veya otomatik yükte kademe değiştiricili (ON-LOAD) olarak üretilebilir.

Örneğin 2500 kVA kuru tip trafo ölçüleri veya 1600 kVA kuru tip trafo ölçüleri hesaplanırken, trafo kabinli mi yoksa kabinsiz mi, yükte kademe değiştiricili mi yoksa boşta kademe değiştiricili mi olduğu dikkate alınmalıdır. Proje aşamasında trafo odasının boyutları bu özelliklere göre belirlenir. Tüm bu detaylar kuru tip trafo fiyatlarını doğrudan etkilemektedir.

Kuru Tip Trafoların Çalışma Sıcaklığı

Kuru tip dökme reçineli trafoların sargı izolasyon malzemesi genellikle F sınıfı veya H sınıfı olarak üretilir. F sınıfı izolasyon malzemesinde sargı sıcaklık artış limiti 155°C’dir. H sınıfı izolasyon malzemesinde ise bu limit 180°C’dir. Transformatörün teknik föyünde OG ve AG sargılarının sıcaklık sınıfı F/F veya H/H şeklinde belirtilir.

Ayrıca kuru tip trafolar için IEC 60076-11 standardına göre çevre, iklim ve yangına dayanıklılık sınıfları belirli kodlarla tanımlanmıştır. Bu sınıflar şu şekildedir:

Trafolar genellikle E2, C2 ve F1 sınıflarında üretilmektedir. Kuru tip trafo fiyatları bu çevre, iklim ve yangın dayanım sınıflarına göre değişiklik gösterir. Daha yüksek dayanım sınıflarına sahip trafoların fiyatı buna paralel olarak artmaktadır.

Ülkemizde TEDAŞ Tipi Kuru Tip Trafolar

Kuru tip trafo, ülkemizde TEDAŞ’a devredilecek projelerde TEDAŞ-MLZ/99-031.B “Sargıları Epoksi Reçine İle Örtülü Kuru Tip AG/OG Dağıtım Güç Transformatörleri Teknik Şartnamesi”ne uygun olarak üretilmelidir.

Kuru tip trafo, aşırı yüklenme kapasitesi, patlamama özelliği, kısa devrelere ve sismik etkilere karşı yüksek dayanımı sayesinde öne çıkar. Özellikle kabinli üretim seçeneği ile zorlu çevre koşullarında bile güvenle çalışabilir. Bu özellikler sayesinde kullanıcılara önemli avantajlar sunar.

Kuru tip trafo fiyatları, üretildiği teknik şartnameye, koruma sınıfına ve sahip olduğu dayanım özelliklerine göre değişiklik göstermektedir.

Kuru tip trafo, soğutma sistemi, patlama riskinin düşük olması ve çalışma sıcaklığı açısından önemli avantajlar sunar. Özellikle fan destekli modelleri sayesinde yüksek yüklerde bile etkili soğutma sağlar.

Kuru tip trafo özellikleri bakımından yağlı tip trafo ve yağlı tip transformatörlerden belirgin şekilde ayrılır. Yağ içermemesi sayesinde yangın ve patlama riski minimum seviyededir. Ayrıca bakım gereksinimi daha düşüktür ve çevre dostu bir yapıya sahiptir.

Yağlı tip trafo çeşitleri farklı kullanım senaryolarına uygun olsa da, güvenlik, bakım kolaylığı ve iç mekan uygulamalarındaki performans açısından kuru tip trafolar daha avantajlı konumdadır. Kuru tip trafolar, dayanıklılık ve enerji verimliliği ile öne çıkarak özellikle kalabalık ve hassas ortamlarda tercih edilmektedir.

Kuru tip trafo, günümüzde güvenlik, düşük bakım maliyeti ve çevresel avantajları sayesinde özellikle kapalı alanlarda yağlı tip trafolara göre daha sık tercih edilmektedir.

Geleneksel yağlı tip transformatörlerle karşılaştırıldığında kuru tip trafo modelleri, yangın riskinin çok düşük olmasıyla da öne çıkar. Yağ içermeyen yapısı sayesinde patlama ve yangın tehlikesi minimum seviyededir.

Bu nedenle doğru kapasite ve uygun ölçülerde seçilen bir kuru tip trafo, uzun ömürlü, güvenli ve verimli enerji dağıtımı için büyük önem taşımaktadır.