Termik Röle Nedir?

Termik röle nedir sorusu motor kontrol panoları kuran teknisyenler ve elektrik mühendisleri tarafından en sık sorulan teknik sorulardan biridir. Termik röle, elektrik motorlarını aşırı yük akımına karşı koruyan ve kontaktörle birlikte kullanılan elektromekanik bir koruma cihazıdır. Motorun nominal akımını sürekli izler ve uzun süreli aşırı yüklenme durumunda devreyi keserek motor sargılarının yanmasını önler.

Termik röle, bimetal şerit teknolojisine dayanan bir aşırı yük koruma cihazıdır. Genellikle kontaktörün üzerine monte edilir ve kontaktörle birlikte motor devresinin temel koruma elemanını oluşturur. İç yapısında iki veya üç bimetal eleman bulunur. Bu bimetaller motor üzerinden geçen akıma bağlı olarak ısınır ve eğilir. Belirli bir eğilme miktarına ulaştığında mekanik bir tetikleme yaparak kontaktörü devreden çıkarır.

Termik Röle Ne İşe Yarar?

Termik röle ne işe yarar dendiğinde en temel görevi motoru aşırı ısınmaya ve dolayısıyla yanmaya karşı korumaktır. Motorlar nominal akımın üzerinde uzun süre çalışırsa sargı yalıtımı bozulur ve motor kullanılamaz hale gelir. Termik röle bu durumu algılayarak motoru zamanında korur.

Ayrıca faz dengesizliği ve faz kaybı durumlarında da bazı modeller koruma sağlayabilir. Endüstriyel tesislerde pompa, fan, konveyör, kompresör gibi motorlu makinelerin güvenilir çalışması için vazgeçilmez bir koruma elemanıdır.

Termik Röle Çalışma Prensibi

Termik röle çalışma prensibi bimetal elemanların termal genleşme farkına dayanır. Farklı genleşme katsayısına sahip iki metal şerit birleştirilerek bimetal oluşturulur. Motor akımı bimetal üzerinden geçtiğinde ısınma meydana gelir. Bimetal eğilmeye başlar. Belirli bir eğilme seviyesine ulaşıldığında mekanik bir kol tetiklenir ve kontaktör bobini devresini açarak motoru durdurur.

Termik rölelerin açma süresi akımın miktarına göre değişir. Hafif aşırı yüklerde daha uzun sürede, yüksek aşırı yüklerde ise daha kısa sürede trip eder. Bu özelliğe zaman gecikmeli koruma denir. Bazı modellerde ortam sıcaklığını dengeleyen sıcaklık kompanzasyonu bulunur.

Termik Röle Çeşitleri Nelerdir?

Termik röleler yapı ve kullanım özelliklerine göre çeşitlere ayrılır. Başlıca çeşitleri şunlardır:

• Ayarlanabilir tip termik röleler: En yaygın kullanılan tiptir.Motor akımına göre hassas ayar yapılabilir.
• Sabit ayarlı modeller: Basit ve düşük maliyetli uygulamalar için tercih edilir.
• Sınıf tipleri (Class 10, Class 20, Class 30): Motorun yol alma süresine göre seçilir. Class 10 en yaygın kullanılır.
• Manuel resetli ve otomatik resetli modeller.
• 2 fazlı ve 3 fazlı tipler.

Class 10 röleler normal yol alma süreli motorlar için, Class 20 röleler ise ağır şartlarda çalışan veya uzun yol alma süresi olan motorlar için uygundur.

Termik Röle Nasıl Seçilir?

Termik röle seçimi motorun güvenliği açısından çok önemlidir. Yanlış seçim ya yetersiz koruma ya da gereksiz yere sık trip etme sorununa yol açar.

Seçimde dikkat edilmesi gereken kriterler şunlardır:

• Motorun tam yük akımı
• Yol verme yöntemi (direkt veya yıldız üçgen)
• Çalışma ortam sıcaklığı
• Beklenen yükleme tipi (sürekli veya aralıklı)
• Açma sınıfı (Class 10 veya Class 20)
• Faz kaybı koruma ihtiyacı

Genellikle termik röle ayar aralığı motorun tam yük akımını kapsamalıdır. Yüksek sıcaklık veya ağır şartlarda bir üst kademe tercih etmek ömrü uzatır.

Motor Gücüne Göre Termik Röle Seçim Tablosu

Aşağıdaki tablo 400 Volt üç fazlı sincap kafesli asenkron motorlar için genel bir seçim rehberidir. Değerler yaklaşık olup kesin seçim için motor katalogu ve üretici verileri mutlaka kontrol edilmelidir. Tablo direkt yol verme için hazırlanmıştır.

Tablodaki değerler IEC standartlarına göre hazırlanmıştır. Pratik uygulamada ayarı motorun tam yük akımına yakın ancak biraz üzerinde tutmak önerilir. Yıldız üçgen yol vermede daha düşük akım çekildiği için seçim buna göre revize edilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Termik röle ile motor koruma şalteri arasındaki fark nedir?

Termik röle sadece aşırı yük koruması yapar ve kontaktörle birlikte kullanılır. Motor koruma şalteri ise hem aşırı yük hem kısa devre koruması sağlar ve ayrıca manuel anahtarlama özelliği vardır.

Termik röle neden trip eder?

Motor nominal akımın üzerinde uzun süre çalıştığında, aşırı yüklenme, faz kaybı, mekanik kilitlenme veya fan tıkanıklığı gibi nedenlerle trip eder.

Termik röle reset nasıl yapılır?

Trip ettikten sonra reset butonuna basılarak resetlenir. Reset yapmadan önce arıza nedeni mutlaka bulunmalı ve giderilmelidir.

Termik röle sınıf 10 ve sınıf 20 farkı nedir?

Class 10 röleler normal şartlarda çalışan motorlar için 10 saniye içinde trip eder. Class 20 röleler ise ağır yük altında uzun süre yol alan motorlar için tasarlanmıştır ve daha geç trip eder.

Kontaktör olmadan termik röle kullanılır mı?

Hayır. Termik röle genellikle kontaktörle birlikte kullanılır. Kontaktör anahtarlama görevini yaparken termik röle koruma görevini üstlenir.

Motor koruma şalteri ile termik röle farkı nedir? Motor şalteri kısa devreyi de keser; termik röle kesmez, kontaktörle birlikte çalışır.