B Tipi Sigorta Nerede Kullanılır? Seçim ve Uygulama Kuralları
Bir ofis katında, aydınlatma hattına bağlı LED armatürler akşam aydınlatma otomasyonu devreye girdiği anda panoda bulunan otomatik sigortayı düşürüyordu. Sigorta C tipiydi ve nominal akımı yeterliydi; ama hat üzerinde ne bir motor ne de yüksek kalkış akımlı bir cihaz vardı. Sigorta tipi hattın yük karakteristiğiyle uyuşmuyordu. Bu tür vakalarda çözüm genellikle sigortayı büyütmek değil, doğru açma eğrisine geçmektir — burada B tipi sigorta.
B Tipi Sigorta Ne İşe Yarar
B tipi sigorta, otomatik sigorta ailesinin en hassas açma eğrisine sahip üyesidir. Nominal akımın (In) 3 ila 5 katı arasındaki akımlarda gecikmesiz olarak açar. Bu özellik onu, ani akım sıçramasının (inrush) düşük olduğu rezistif yüklerde — aydınlatma hatları, priz devreleri, elektrikli ısıtıcılar — tercih edilen tip hâline getirir.
B, C ve D tipleri aynı termik-manyetik yapıyı paylaşır; aralarındaki fark yalnızca manyetik açma eşiğidir. Termik kısım uzun süreli aşırı yükte (kablo ısınması gibi) devreyi dakikalar içinde yavaşça açar; manyetik kısım ise kısa devre gibi ani yüksek akımlarda milisaniyeler içinde devreyi keser. B tipinde bu manyetik eşik, üç tip arasında en düşük olanıdır; bu yüzden B tipi, ani akım dalgalanmasına en hassas tiptir.
Çalışma Mantığı: Manyetik Açma Bandı
Üretici verilerine göre 16 A’lık bir B tipi sigortanın manyetik açma bandı 48-80 A aralığındadır — yani nominal akımın 3 ile 5 katı arasında kalan bir pencere. Bu pencereyi basit bir ifadeyle yazmak gerekirse:
I_açma = k × I_n (k = 3…5, B tipi için)
Pratikte anlamı: 16 A’lık bir B tipi sigorta için açma akımı 48 A ile 80 A arasına denk gelir; devre bu aralıktaki bir akımla karşılaştığında anlık açar. Ne zaman yanlış çıkar: Bu formül yalnızca manyetik (ani) açma bölgesini tanımlar; kademeli aşırı yüklerde devrenin ne zaman açacağı termik eğriye bağlıdır ve süre akıma göre değişir, sabit bir çarpanla hesaplanamaz.
Seçim: Hangi Yük İçin Hangi Tip?
Sigorta tipi seçimi, hattın besleyeceği yükün akım karakterine göre yapılır:
| Yük türü | Önerilen tip | Gerekçe |
|---|---|---|
| Aydınlatma, priz, rezistif ısıtıcı | B tipi | Kalkış akımı düşük; en hassas eşik yeterli korumayı sağlar |
| Motor, klima, kompresör gibi endüktif yük | C tipi | Kalkış akımı B tipinin eşiğini aşabilir, gereksiz açmaya yol açar |
| Trafo, kapasitör bankı gibi çok yüksek ani akımlı devreler | D tipi | Normal çalışma anında bile B/C eşiğini aşan akım çeker |
B ve C tipi sigorta arasındaki farkları ayrıntılı karşılaştırdığımız yazıda, iki tip arasındaki açma davranışı farkını devre örnekleriyle işledik; burada asıl vurgu B tipinin hangi devrede doğru seçim olduğudur.
Yanlış tip seçiminin iki yönü vardır: B tipi, kalkış akımı yüksek bir motor hattına takılırsa motor her çalıştığında sigorta gereksiz yere açar. Tersine, C tipi saf rezistif bir aydınlatma hattına takılırsa, B tipinin yakalayacağı düşük seviyeli bir arıza akımını daha geç yakalar; koruma gecikir.
Kesme Kapasitesi ve Nominal Akım Seçimi
Açma eğrisi tipi kadar kesme kapasitesi de seçimin parçasıdır. TS 5018-1 / EN 60898-1 standardına göre otomatik sigortalar 3 kA, 4,5 kA, 6 kA, 10 kA ve 16 kA kesme kapasiteli olarak üretilir. Seçilen sigortanın kesme kapasitesi, besleme noktasındaki olası kısa devre akımından düşük olmamalıdır; aksi hâlde sigorta kısa devre anında kesme yapamadan hasar görebilir.
Nominal akım tarafında ise piyasada yaygın olarak 1 A, 2 A, 3 A, 4 A, 6 A, 10 A, 16 A, 20 A, 25 A, 32 A, 40 A, 63 A, 80 A, 100 A ve 125 A değerleri bulunur. Nominal akım, hattın taşıyacağı tasarım akımının (Ib) üzerinde, bir sonraki standart değere yuvarlanarak seçilir.
Uygulama: Panoda B Tipi Sigorta Yerleştirme
Saha uygulamasında dikkat edilmesi gereken birkaç nokta vardır:
- Sigorta kutusu ve pano içindeki yerleşim, sigorta kutusu çeşitleri yazısında anlatılan modüler yapıya uygun seçilmelidir; B tipi sigortalar da diğer tipler gibi standart DIN ray üzerine modüler olarak monte edilir.
- Aynı dağıtım panosunda hem B hem C tipi sigortalar birlikte bulunabilir; aydınlatma hatları B tipiyle, motorlu/endüktif hatlar C tipiyle korunur. Karışık yük taşıyan bir hatta hattın baskın yük karakterine göre tip seçilmelidir.
- Sigorta üzerindeki etiket bilgisi (In, kesme kapasitesi, açma eğrisi harfi) montaj sonrası tek tek kontrol edilmelidir; karışık kutulardan alınan sigortalarda yanlış tip montajı sık görülen bir durumdur.
- Çok sayıda devrenin aynı panoda toplandığı projelerde, NH sigorta seçimi yazısında ele alınan ana sigorta ile alt devre otomatik sigortaları arasındaki selektivite de ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık Görülen Hatalar ve Arıza Belirtileri
Sahada en sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
Gereksiz açma: B tipi sigorta, kalkış akımı yüksek bir cihaza bağlandığında cihaz her devreye girdiğinde sigorta açabilir. Belirti: sigorta, cihaz çalışmaya başlar başlamaz anında düşer, termik gecikme görülmez. Çözüm, hattı C tipiyle değiştirmek veya yükü ayrı bir hatta almaktır.
Tekrarlayan termik açma: Sigorta bir süre çalıştıktan sonra ısınarak açıyorsa, bu genellikle hattaki yükün nominal akımı aştığını gösterir. Burada tip değişikliği çözüm değildir; yük azaltılmalı veya kablo kesiti ile birlikte nominal akım yeniden hesaplanmalıdır.
Açma yapmayan sigorta: Bir arıza anında sigorta açmıyorsa, mekanizma arızası veya gerçek yükten çok daha yüksek bir In değeri seçilmiş olması söz konusu olabilir; bu durumda sigorta değiştirilmeli ve hat yeniden hesaplanmalıdır.
Kesme kapasitesi yetersizliği: Besleme noktasındaki kısa devre akımı sigortanın kesme kapasitesini aşıyorsa, sigorta kısa devrede fiziksel olarak hasar görebilir; bu, kesme kapasitesi etiketinden kontrol edilmesi gereken bir noktadır.
Standart Karşılığı: TS 5018-1 / IEC 60898-1
B, C ve D açma eğrileri TS 5018 ve IEC 60898-1 / EN 60898-1 standardına göre tanımlanır. Pratikte bu standart şunu söyler: sigorta üzerinde yazan harf (B/C/D) hangi akım aralığında anlık açacağını; rakam nominal akımını; kesme kapasitesi değeri (kA) ise kısa devrede dayanabileceği en yüksek akımı belirtir. Teknik şartname hazırlarken bu üç bilgi — harf, nominal akım, kesme kapasitesi — birlikte belirtilmelidir; yalnızca “otomatik sigorta” yazıp tip belirtmemek, montajda B/C karışıklığına yol açar.
Kısa Karar Özeti
Hat rezistif bir yük taşıyorsa (aydınlatma, priz, ısıtıcı) ve kalkış akımı yoksa B tipi doğru seçimdir. Hatta motor veya endüktif bir yük varsa C tipine geçilmelidir. Sigorta sık sık anlık açıyorsa önce yük karakterine, sonra nominal akıma, en son kesme kapasitesine bakılmalıdır.
B tipi sigorta ile yük karakteri arasındaki uyumdan emin değilseniz proje ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.
📩 b tipi sigorta ihtiyaçlarınız için bize ulaşabilirsiniz.
📧 Teklif ve talepleriniz için: info@electricistanbul.com
🌐 WhatsApp: +90 537 398 12 15
İhtiyacınıza en uygun ürün veya proje çözümü için hemen fiyat teklifi alın!
Hızlı Teklif Al
![\[U_1(t)=U_m\sin wt\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-306de92474ea28d1bf3349dea20c36b6_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[U_2(t)=U_m\sin(wt-120^0)=U_m\sin(wt+240^0)\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-27ccb50078e312989ea6d7a567fe8936_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[U_3(t)=U_m\sin(wt+120^0)=U_m\sin(wt-240^0)\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-9c3b68f0384fb57ede3ca10103f3070e_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[U_1=U\angle0^0\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-c6d5b5fa673cab6a14492186ec117a81_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[U_2=U\angle-120^0=U\angle240^0\\\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-89ee998c54fbd424b2573671d0c31609_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[U_3=U\angle120^0=U\angle-240^0\\\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-92ff2d01d8e7d01f171b853230ee931d_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[U=\frac{U_m}{\sqrt2}\\\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-c031b817d426a21936d34337f2d0812e_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[U_{hat}=\sqrt3\;U_{faz}\\\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-e1529f420675fdf50bf6672c3e8cf911_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[I_{hat}=I_{faz}\\\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-19299dcba55136af97da59e13dda9dbe_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[U_{hat}=U_{faz}\\\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-303ee9ad65110203ab5f6b523247fcf9_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[I_{hat}=\sqrt3I_{faz}\\\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-14d0386358723325b0305d5de33e4ab5_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[P_{aktif}=P_1+P_2+P_3\\\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-12720f2a3ab652291082e659d7b62613_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[Q_{reaktif}=Q_1+Q_2+Q_3\\\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-25f2be52d8b4e5dc806ce6468ce57db4_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[S=P+iQ=S\angle\varphi\\\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-29f59713976c82a0378d8045cc3c9390_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[P_t=3P=3\;U_{faz}\;I_{faz}\;\cos\left(\varphi\right)=3\frac{U_{hat}}{\sqrt3}\;I_{hat}\;\cos\left(\varphi\right)=\sqrt3\;U_{hat}I_{hat}\;\cos\left(\varphi\right)\\\;\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-d9add3c30a174e1666b286b8af2fb9aa_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[Q_t=3Q=3\;U_{faz}\;I_{faz}\;\sin\left(\varphi\right)=3\frac{U_{hat}}{\sqrt3}\;I_{hat}\;\sin\left(\varphi\right)=\sqrt3\;U_{hat}I_{hat}\;\sin\left(\varphi\right)\\\;\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-3802a708a9ed5153f9a3ae0439385360_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
![\[S=\sqrt3\;U_{hat}I_{hat}\;\\\;\]](https://www.electricistanbul.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-3a7a949c0b18b4b6436f48d0b74eaa75_l3.png "Rendered by QuickLaTeX.com")
