Kategori: Elektrik Makineleri (Page 2 of 2)

TEDAŞ TRAFO YÖNETMELİĞİ VE ŞARTNAMESİ

TEDAŞ Trafo Yönetmeliği ve Şartnamesi

Trafo kayıp değerleri, TEDAŞ’ın yayınladığı TEDAŞ trafo şartnamesi yönetmeliklerinden takip edilir. Hem trafo kayıpları hem de izolasyon gerilimi değerleri bu şartnamelerde yazmaktadır. Şartnameler hem yağlı tip trafo hem de kuru tip trafo için ayrı ayrı belirtilmiştir. Trafo kayıp değerleri, TEDAŞ’ın yayınladığı resmi teknik şartnameler ve yönetmelikler doğrultusunda belirlenir ve takip edilir. Hem trafo kayıpları (boşta ve yük kayıpları) hem de izolasyon gerilimi değerleri bu şartnamelerde açıkça belirtilmiştir.

TEDAŞ trafo şartnamesi, hem yağlı tip trafo hem de kuru tip trafo için ayrı ayrı hazırlanmıştır. Bu şartnameler, trafo üretim standartlarını, kabul kriterlerini, test prosedürlerini ve izin verilen maksimum kayıp limitlerini tanımlayarak dağıtım şirketlerine devredilecek trafoların kalite ve verimlilik seviyesini garanti altına alır.

TEDAŞ Trafo Şartnamesi ve İzolasyon Gerilimleri

Orta gerilim sistemlerinde izolasyon gerilimleri, hem IEC uluslararası standartlarına hem de TEDAŞ trafo şartnamesine göre belirli bir standarda bağlanmıştır. Bu standartlar sadece trafolar için değil, orta gerilim sistemlerinde kullanılan tüm elektriksel ekipmanlar için geçerlidir.

İzolasyon gerilimleri iki temel şekilde ifade edilir:

Şebeke frekanslı dayanım gerilimi (Power Frequency Withstand Voltage – AC)
Yıldırım darbe dayanım gerilimi (Lightning Impulse Withstand Voltage – LI)

Bu değerler, IEC standartlarına göre deniz seviyesinden 1000 metre rakıma kadar olan yüksekliklerde geçerlidir.

36 kV’a kadar olan orta gerilim sistemleri için kabul edilen izolasyon gerilim değerleri, TEDAŞ trafo şartnamesinde ve ilgili IEC standartlarında aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.

IEC Standartlarına Göre Orta Gerilim İzolasyon Değerleri

BENZER İÇERİK: TRAFO MERKEZİ NEDİR? İNDİRİCİ VE YÜKSELTİCİ MERKEZLER

TEDAŞ Trafo Yönetmeliği ve TEDAŞ Trafo Şartnamesi Trafo Kayıpları

Transformatörler, yüksek verimlilik gösteren elektrik makineleridir. Verimliliğini doğrudan etkileyen en önemli unsur ise kayıplardır. Trafolarda iki temel kayıp türü bulunur:

Boşta kayıplar (Demir veya nüve kayıpları)
Yükte kayıplar (İletken veya bakır kayıpları)

Boşta kayıplar, transformatör çekirdeğindeki histerezis ve eddy (girdap) akımı kayıplarından kaynaklanır. Trafo enerjiliyken ancak yük altında değilken oluşan bu kayıplardır.

Yükte kayıplar ise sargılardaki iletken direncinden dolayı oluşan kayıplardır ve trafo yüklendikçe artar.

Bu iki tip kaybın mümkün olduğunca azaltılması, trafo verimliliğini önemli ölçüde yükseltir.

TEDAŞ trafo şartnameleri, devredilecek trafoların kayıp limitlerini net bir şekilde belirlemiştir:

Kuru tip trafolar için: TEDAŞ-MLZ/99-031.B “Sargıları Epoksi Reçine İle Örtülü Kuru Tip AG/OG Dağıtım Güç Transformatörleri Teknik Şartnamesi”
Yağlı tip (hermetik) trafolar için: TEDAŞ-MLZ/99-032.E “Hermetik Tip AG/OG Dağıtım Güç Transformatörleri Teknik Şartnamesi”

Bu şartnamelere göre TEDAŞ’a devredilecek tüm trafoların boşta ve yük kayıpları belirtilen limitler içinde olmak zorundadır.

Yağlı tip trafoların TEDAŞ-MLZ/99-032.E şartnamesine göre boşta ve yükte çalışma kayıpları aşağıdaki gibidir.

TEDAŞ-MLZ/99-032.E Şartnamesi Transformatör Kayıp Değerleri

Kuru tip trafoların TEDAŞ-MLZ/99-031.B şartnamesine göre boşta ve yükte çalışma kayıpları aşağıdaki gibidir.

TEDAŞ-MLZ/99-031.B Şartnamesi Transformatör Kayıp Değerleri

Trafolarla alakalı en uygun ürün veya proje çözümü için hemen fiyat teklifi alın!

Hızlı Teklif Al

TRAFO PARAMETRELERİ VE EŞDEĞER DEVRESİ

Trafo Parametreleri ve Eşdeğer Devresi

Transformatörlerde Kısa Devre Gerilimi

Trafo parametreleri ve eşdeğer devresi nasıl hesaplanır ve modellenir? İlk olarak bir trafo parametresi olan kısa devre geriliminin bilinmesi gerekmektedir. Dağıtım transformatörlerinin diğer bir önemli parametresi ise kısa devre gerilimidir. Transformatörler teknik föylerinde “%Uk” olarak belirtilir. Dağıtım transformatörünün sekonder sargıları kısa devre edildiği zaman, primer sargılarında nominal akımın geçmesine neden olan gerilimdir. Bu gerilimin nominal gerilime oranı %Uk olarak tarif edilir. Bu değer, transformatörün sekonder sargısında herhangi bir kısa devre olduğundan primer sargısından akacağı maksimum akım değerini gösterir ve ona göre koruma elemanları seçilmelidir. 400 kVA ve daha küçük güçteki trafolarda %Uk değeri %4,5 iken 5 MVA’ya kadar %6-8 arasında değişir. Büyük güç trafolarında ise bu değer daha fazladır.

Transformatörlerin verimliliğini etkileyen en önemli faktör kayıplarıdır. Boşta kayıp ve yükte kayıp olmak üzere iki türlü kayıp vardır. Boşta kayıplar transformatörün demir veya nüve kaybı olarak bilinir. Transformatörün çalışması esnasında çekirdeğindeki histeresis ve eddy akımı kayıplarından oluşmaktadır. Yükte çalışma kaybı ise transformatörün iletken kayıplarını temsil etmektedir. Bu iki tip kaybın en aza indirgenmesi, transformatörün verimliliğini artırır.

Trafo Parametreleri ve Eşdeğer Devresi

Transformatörlerde Kısa Devre Akımının Hesaplanması

Transformatörün tam yükte primer nominal ve kısa devre akımı aşağıdaki formül ile hesaplanır.

$I_k=\frac{I_n}{U_k}100$

Burada In ise transformatörün tam yükte nominal akımını temsil etmektedir ve aşağıdaki formülle hesaplanır.

$S\;=\;\sqrt[{}]3.U_n.I_n$

Ik hem primer hem de sekonder devre için ayrı ayrı hesaplanmalıdır çünkü her iki bobinde de gerilim değerleri, dolayısıyla nominal akım değerleri farklıdır.

Trafo Eşdeğer Devresi

Transformatörlerde primer ve sekonder sargıları, iki ayrı sargı birbirlerine manyetik olarak bağlı ancak elektriksel olarak bağlı olmadıkları için transformatörlerde eşdeğer devre çizmek için bir yöntem vardır. Birinin diğerine indirgenmesi gerekir. Bunun için de bir dönüştürme oranı kullanılır (ü). Bu dönüştürme oranı primer ve sekonder gerilimlerinin birbirine oranıyla bulunur.

$ü=\frac{V_1}{V_2}$

Genel olarak bir transformatörün primere indirgenmiş T tipi eş değer devresi aşağıdaki gibidir. Normalde sekondere indirgenmiş eşdeğer devre de çizilebilir ancak literatürde genelde primere indirgenmiş eşdeğer devre çizilerek hesaplar yapılır.

Burada r1 ve x1 transformatörün primer devresi sargı direncini ve reaktansını belirtirken, r’2 ve x’2 ise primere indirgenmiş sekonder devresi sargı direncini ve reaktansını belirtir. Rfe transformatörün nüvedeki manyetik direncini, Xm ise manyetik reaktansı simgelemektedir. Bu iki parametre transformatörün nüve kayıplarını temsil eder. Transformatörün bu parametreleri boşta çalışma ve kısa devre deneyleriyle elde edilir. Kısa devre deneyi ile transformatörün sargı dirençleri ve reaktansları, boşta çalışma deneyi ile manyetik direnci ve reaktansı hesaplanır.

Transformatörlerde Kısa Devre Deneyi

Transformatörün kısa devre deneyi eşdeğer devresi aşağıdaki şekilde gösterilmektedir.

Transformatörün Kısa Devre Çalışma Deneyi Eş Değer Devre Modeli

Kısa devre çalışma deneyinde transformatörün sekonder devresi kısa devre edilir. Primer tarafına ise nominal akım oluşacak şekilde bir gerilim uygulanır. Uygulanan bu gerilim değerine transformatörün bağıl kısa devre gerilimi denir. Kısa devre testinde transformatörün manyetik devresinde çok küçük bir akım geçtiğinden bu değer ihmal edilir. Transformatörün kısa devre deneyine göre primer ve sekonder devreleri empedans parametreleri hesaplanmaktadır.

$\%U_k=\frac{V_k}{V_n}$

Yukarıdaki formülden Vk değeri hesaplanır ve aşağıdaki transformatörün aktif güç formülünden cosαk bulunur.

$P_k=\sqrt3V_kI_n\cos\left(\alpha_k\right)$

Trafonun empedansı hesaplanır. Empedanstan primer ve primere indirgenmiş sekonder devredeki sargı dirençleri ve kaçak reaktansları bulunur. Bu değerler birbirlerine çok yakın değerde olduklarından eşit olarak kabul edilebilir.

$Z_k=\frac{\displaystyle\frac{V_k}{\sqrt3}}{I_n}$

$R_k=Z_k\cos\left(\alpha_k\right)$

$R_k=r_1+r'_2\$

$r_1\sim r'_2\$

$X_k=Z_k\sin\left(\alpha_K\right)\$

$X_k=x_1+x'_2\$

$x_1\sim x'_2\$

Buradan sekonder devredeki sargı dirençleri (r2) ve kaçak reaktanslar (x2) ise dönüştürme oranı kullanılarak elde edilir.

$r'_2=ü^2r_2\$

$x'_2=ü^2x_2\$

Transformatörün Boşta Çalışma Deneyi

Transformatörün boşta çalışma deneyinden manyetik direnci ve reaktansı hesaplanmaktadır. Boşta çalışma deneyinin eş değer devresi aşağıdaki şekilde gösterilmektedir.

Transformatörlerde sekonder ortalama boşta çalışma akımı (Io) yapılan deneylerle bulunur. Bu değerle aşağıdaki formülle beraber cosalfa0 değeri bulunur.

$P_0=\sqrt3U_0I_0\cos\left(\alpha_0\right)\$

Boşta çalışma deneyinden sekondere indirgenmiş Rfe ve Xm değerleri aşağıdaki şekilde hesaplanabilir.

$I'_{fe}=I_0\cos\left(\alpha_0\right)\$

$I'_m=I_0\sin\left(\alpha_0\right)\$

$Z'_0=\frac{U_0}{I_0}\$

$R'_{fe}=Z'_0\cos\left(\alpha_0\right)\$

$X'_m=Z'_0\sin\left(\alpha_0\right)\$

Primere indirgenmiş Rfe ve Xm değerleri ise dönüştürme oranı vasıtasıyla hesaplanır.

$R_{fe}=ü^2R'_{fe}\$

$X_m=ü^2X'_m\$

Transformatörün Güç Değerinin Hesaplanması

Görünür güç (S), aktif güç (Pk) ve reaktif güç (Q) aşağıdaki formüllerle hesaplanır.

$S=\sqrt3U_nI_n\$

$P=\sqrt3U_nI_n\cos\left(\alpha\right)\$

$Q=\sqrt3U_nI_n\sin\left(\alpha\right)\$

Trafolarla alakalı en uygun ürün veya proje çözümü için hemen fiyat teklifi alın!

Hızlı Teklif Al

TRAFO NEDİR? NEDEN KULLANILIR?

BENZER İÇERİK: TRAFO NE İŞE YARAR?

Trafo Nedir, Neden Kullanılır?

Trafo nedir, neden kullanılır? Trafo çalışma prensibi nasıldır? Elektrik enerjisini santraller vasıtasıyla üretiyor, enerji nakil hatları ile iletiyor ve daha sonra şehirlerde enerjinin kullanılacak şekilde dağıtımını yapıyoruz. Bu proseste transformatörler (kısa adıyla trafolar) büyük önem arz etmektedir. Hem şehir şebekelerinde hem de enterkonnekte şebekelerde akım/gerilim değerlerinin ve kayıpların kontrol edilmesiyle optimum verimlilik sağlanır. Trafo (transformatör), elektrik enerjisini bir gerilim seviyesinden başka bir gerilim seviyesine dönüştüren statik bir elektrik makinesidir. Elektrik enerjisi üretiminden tüketimine kadar olan tüm süreçte kritik rol oynar.

Elektrik santrallerinde üretilen enerji, yüksek gerilimde nakil hatları üzerinden uzun mesafelere iletilir. Şehirlerde ve sanayi tesislerinde ise bu enerji, güvenli ve kullanılabilir seviyeye indirilir. İşte bu dönüşüm sürecinde trafo devreye girer. Hem şehir şebekelerinde hem de enterkonnekte sistemlerde gerilim ve akım değerlerini kontrol ederek enerji kayıplarını minimum seviyeye indirir ve sistem verimliliğini artırır. Kısaca trafo, elektrik enerjisinin üretimi, iletimi ve dağıtımında vazgeçilmez bir bileşendir.

BENZER İÇERİK: TRAFO MERKEZİ NEDİR? İNDİRİCİ VE YÜKSELTİCİ MERKEZLER

Genel anlamda trafo (transformatör), elektrik enerjisindeki gerilimi bir seviyeden başka bir seviyeye dönüştüren statik bir elektrik cihazıdır.

Trafo, kendisine uygulanan gerilimi değiştirirken, gücün yaklaşık olarak sabit kalması nedeniyle akımı da ters oranda değiştirir. Bu sayede sistemdeki gerilim ve akım değerlerini kontrol altına alarak enerji kayıplarını azaltır, iletken kesitlerini optimize eder ve anahtarlama ekipmanlarını daha uygun hale getirir. Böylece elektrik enerjisinin üretimi, iletimi ve dağıtımı istenilen verimlilikte gerçekleştirilebilir.

Trafonun en büyük avantajlarından biri hareketli bir parçası olmamasıdır. Bu özelliği sayesinde motor ve jeneratör gibi diğer elektrik makinelerine göre çok daha yüksek verimlilik gösterir. Kaliteli trafolar %99’lara varan verimlilik seviyesine ulaşabilir. Ancak kayıplar nedeniyle çıkış gücü giriş gücünden bir miktar daha düşük olur.

Trafo Nedir, Trafo Çalışma Prensibi Nasıldır?

Trafo temel çalışma prensibi, elektromanyetizma yasalarına ve özellikle Faraday’ın elektromanyetik indüksiyon yasasına dayanır.

Bir transformatörde iki temel sargı bulunur: Primer sargı (birincil sargı) ve sekonder sargı (ikincil sargı). Bu sargılar, yalıtılmış silisli saclardan oluşan manyetik bir çekirdek etrafına sarılır.

Primer sargıya alternatif gerilim uygulandığında sargıdan akım geçer ve bu akım manyetik bir alan oluşturur. Oluşan manyetik akı, çekirdek üzerinden sekonder sargıya iletilir. Değişen manyetik alan, sekonder sargıda bir elektromotor kuvvet (EMF) indükler. Bu indüklenen gerilim sayesinde sekonder devrede akım oluşur.

Sekonder sargıdaki sarım sayısı, primer sargıdaki sarım sayısından farklı olduğu için giriş gerilimi ile çıkış gerilimi de farklı olur. Sarım oranı ne kadar yüksekse, gerilim o oranda yükselir veya düşer.

Kısaca trafo, primer sargıya verilen elektriksel enerjiyi manyetik enerjiye dönüştürür, bu manyetik enerjiyi çekirdek üzerinden sekonder sargıya aktarır ve tekrar elektriksel enerjiye çevirir. Bu sayede gerilim dönüşümü gerçekleştirilirken güç yaklaşık olarak korunur.

Trafo Çalışma Prensibi Önemli Özellikleri

Trafo temel çalışma prensibi, elektromanyetizma yasalarına ve özellikle Faraday’ın elektromanyetik indüksiyon yasasına dayanır.

Primer sargıya alternatif gerilim uygulandığında sargıdan akım geçer ve bu akım manyetik bir alan oluşturur. Oluşan manyetik akı, çekirdek üzerinden sekonder sargıya iletilir. Değişen manyetik alan, sekonder sargıda bir elektromotor kuvvet (EMF) indükler. Bu indüklenen gerilim sayesinde sekonder devrede akım oluşur.

BENZER İÇERİK: KURU TİP TRAFO NEDEN KULLANILIR?

Trafo Verimliliği ve Sargı Malzemeleri

Trafoların verimliliği genellikle %99 seviyesinde olduğu için şebekedeki toplam kayıplara etkisi oldukça düşüktür. Ancak elektrik şebekelerinde binlerce trafo kullanıldığı için, her trafo üzerinde yapılacak küçük verimlilik iyileştirmeleri bile tüm sistemin genel verimliliğine önemli katkı sağlar. Bu nedenle trafo üreticileri, verimliliği %99’dan daha yukarıya, %100’e olabildiğince yaklaştırmak için sürekli Ar-Ge çalışmaları yürütmektedir.

Transformatör sargıları ya bakır ya da alüminyum iletkenlerden üretilir. Eskiden bakır sargılı trafolar daha yaygınken, günümüzde maliyet avantajı nedeniyle alüminyum sargılı trafolar daha sık tercih edilmektedir.

Alüminyum, bakıra göre daha düşük maliyetli bir iletkendir. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte alüminyum sargılı trafolar, bakır sargılı trafolarla aynı kayıp değerlerine ve test sonuçlarına ulaşabilmektedir. Bu sayede hem maliyet hem de performans açısından optimum çözümler sunulmaktadır.

Trafo Çeşitleri Nelerdir?

Trafolar, faz sayısına göre iki ana gruba ayrılır:

Monofaze Trafo
Trifaze Trafo

Trifaze trafolar (üç fazlı transformatörler), elektrik güç sistemlerinde ve dağıtım şebekelerinde en yaygın kullanılan tiptir. Monofaze trafolar ise genellikle alçak gerilim otomasyon sistemlerinde, güç elektroniği devrelerinde ve küçük güç uygulamalarında tercih edilir.

Trafolar ayrıca izolasyon ve soğutma yöntemine göre de iki temel çeşide ayrılır:

Kuru tip trafo
Yağlı tip trafo

Kuru tip trafo, patlama ve yangın riski taşımadığı için insanların yoğun olarak bulunduğu kapalı alanlarda (hastane, okul, otel, tiyatro, alışveriş merkezi vb.) güvenli bir şekilde kullanılır.

Yağlı tip trafo ise daha yüksek güç kapasitesi ve ağır çalışma şartlarına dayanıklılığı sayesinde fabrikalarda, endüstriyel tesislerde, güneş enerjisi santrallerinde ve dış ortama açık alanlarda tercih edilir. Her iki trafo tipi de kullanım yerine ve proje gereksinimlerine göre avantajlar sunar.

BENZER İÇERİK: TRAFOLARIN PARALEL BAĞLANMA KOŞULLARI

Kullanım Amacına Göre Trafo Çeşitleri

Trafolar kullanım amaçlarına göre birçok farklı tipe ayrılır. En yaygın kullanılan trafo çeşitleri şunlardır:

Güç trafoları
Dağıtım trafoları
İndirici ve yükseltici trafolar
Ölçü transformatörleri
Özel amaçlı trafolar

Güç trafoları, elektrik santrallerinde üretilen enerjiyi yüksek gerilim seviyesinde şehirlerarası ve enterkonnekte şebekelere aktarmak için kullanılır. Güç değerleri genellikle 5 MVA ile 1000 MVA arasında değişir.

Dağıtım trafoları ise daha düşük güçlerde üretilir ve en fazla 5 MVA’ya kadar çıkabilir. Bu trafolar, şehir şebekelerinde orta gerilimi başka bir orta gerilim seviyesine veya doğrudan 400 V alçak gerilime indirerek enerjinin tüketicilere ulaştırılmasını sağlar.

İndirici (step-down) ve yükseltici (step-up) trafolar aslında birer güç veya dağıtım trafosudur. Aralarındaki fark, primer sargıya gelen gerilimi sekonder sargıda düşürüp düşürmediğidir. Gerilimi düşürenler indirici, yükseltenler ise yükseltici trafo olarak adlandırılır.

Ölçü transformatörleri, akım transformatörleri (OG akım trafosu) ve gerilim transformatörleri olarak ikiye ayrılır. Bu trafolar, yüksek gerilim ve yüksek akımı güvenli ve hassas seviyeye indirerek ölçüm cihazlarının ve koruma rölelerinin doğru çalışmasını sağlar.

Özel amaçlı trafolar ise çok geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bunlara örnek olarak izolasyon trafoları, yüksek frekans darbe trafoları, otomasyon trafoları ve özel test trafoları verilebilir.

Trafolar, uygulama ihtiyacına göre her türlü özel tasarım ve üretim yapılabilecek esnek elektrik makineleridir.

Yukarıda belirtilen trafo tipleri, transformatörlerin yalnızca bazı yaygın çeşitlerini kapsamaktadır. Her trafo türü, belirli bir uygulama ve işlev için özel olarak tasarlanır ve farklı teknik özelliklere sahiptir. Kullanılacak trafo tipi, uygulamanın gereksinimlerine ve çalışma koşullarına göre belirlenir.

Bu makalede ağırlıklı olarak endüstriyel tesislerde, güç sistemlerinde ve enerji dağıtım şebekelerinde kullanılan trafolardan bahsedilse de, transformatörler çok daha geniş bir alanda hizmet verir. Günümüzde trafolar, elektronik cihazlarda, güç elektroniği devrelerinde ve otomasyon sistemlerinde de yoğun olarak kullanılmaktadır.

Kısacası trafo, yalnızca 220 V ve üzeri yüksek gerilim devrelerinde değil; milivolt (mV) seviyesinden başlayarak düşük gerilimli elektronik devrelerde, haberleşme sistemlerinde, telekomünikasyon ekipmanlarında ve tıbbi cihazlarda da vazgeçilmez bir bileşendir.

BENZER İÇERİK: TRANSFORMATÖR BAĞLANTI GRUPLARI VE GRUP AÇILARI

Trafolarla alakalı en uygun ürün veya proje çözümü için hemen fiyat teklifi alın!

Hızlı Teklif Al

Telefon

Proje ve talepleriniz için: +90 537 398 12 15 (WhatsApp)

E-Posta

Teklif ve Talepleriniz İçin: info@electricistanbul.com

HERMETİK TRAFO NEDİR?

HERMETİK TRAFO NEDİR?

Trafolar, özel uygulamalar dışında genellikle yağlı tip trafo ve kuru tip trafo olmak üzere iki ana tipte üretilir. En yaygın kullanılan trafo tipi ise yağlı tip trafolardır. En çok kullanılan yağlı tip trafo tipi hermetik tip trafodur. Bunun başlıca nedenleri, daha düşük maliyete sahip olmaları ve açık hava koşullarına, ağır çalışma şartlarına karşı uzun yıllar boyunca dayanıklı olmalarıdır.

Hermetik trafo, yağlı tip trafo grubunun özel bir çeşididir. Çalışma prensibi, önceki yazılarımızda bahsedilen genel transformatör prensibiyle aynıdır. Hermetik trafoda en kritik konu, izolasyonun ve soğutmanın nasıl sağlandığıdır.

BENZER İÇERİK: TRAFO MERKEZİ NEDİR? İNDİRİCİ VE YÜKSELTİCİ MERKEZLER

Hermetik Trafo Çeşitleri

Yağlı tip trafo, hermetik trafo ve genleşme depolu trafo olmak üzere iki ana çeşide ayrılır.

Hermetik trafo, vakum altında doldurulmuş özel trafo yağı içerisinde sargıların tamamen dış atmosfere kapatıldığı bir sistemdir. Isınan yağın genleşmesi, trafo kazanının elastik ve dalgalı yapısındaki dalga duvarları sayesinde kontrol altına alınır. Bu sayede trafo yağı ile dış ortam arasında hiçbir temas olmaz.

Genleşme depolu trafo ise sargıların yağ içerisinde olduğu, ancak kazanının bir genleşme haznesi aracılığıyla atmosfere açık olduğu tiptir. Isınan yağ genleşerek kazanın üzerindeki genleşme deposuna doğru akar, soğuduğunda ise geri döner.

Genleşme depolu trafolarda yağın atmosfere açık olması bazı dezavantajlar yaratır. Nem, toz veya sıvı gibi yabancı maddelerin yağa girmesi durumunda izolasyon bozulabilir ve sargılar arasında kısa devre arızası oluşabilir. Bu riski azaltmak için genleşme deposunun hava giriş noktasına silikajel (nem tutucu) konulur. Silikajel, havadaki nemi emer ve trafo yağı ile hava arasında basınç dengesini sağlar. Silikajelin rengi zamanla değiştiği için belirli periyotlarda kontrol edilip değiştirilmesi gerekir.

Hermetik trafo, bu dezavantajları ortadan kaldırdığı için özellikle bakımın zor olduğu veya nemli ortamlarda daha güvenli ve uzun ömürlü bir çözüm sunar.

Aynı zamanda nüve tipine göre de yağı tip trafo çekirdek tipi, mantel tip, dağıtılmış tip olarak üçe ayrılır. Kullanılan trafoların neredeyse tamamına yakın çekirdek tipi olarak üretilmektedir.

Hermetik Trafoların Yapısı

Yağlı tip transformatörlerin genel yapısında şu temel bileşenler bulunur:

Alüminyum veya bakır sargılar
Silisli saclardan üretilmiş manyetik nüve (çekirdek)
Trafo yağı (izolasyon ve soğutma için)
Kademe değiştirici
Kazan
Kablo buşingleri
Hermetik kontrol rölesi
Basınç emniyet valfi
Tekerlekler
Kontaklı yağ sıcaklığı termometresi

BENZER İÇERİK: TRAFO PARAMETRELERİ VE EŞDEĞER DEVRESİ

Eğer trafo genleşme depolu tipte ise yukarıdaki bileşenlere ek olarak şu parçalar da yer alır:

Genleşme deposu
Buchholz rölesi
Silikajel (nem tutucu)

Hermetik trafo yapısında ise genleşme deposu, Buchholz rölesi ve silikajel gibi bileşenler bulunmaz. Bunun yerine trafo tamamen vakum altında yağla doldurulur ve dış atmosfere kapalı bir sistem olarak tasarlanır. Bu yapı, hermetik trafo’nun bakım ihtiyacını azaltır ve daha uzun ömürlü çalışmasını sağlar.

Hermetik Trafo Sargıları ve Nüve Yapısı

Transformatör sargıları, uygulamaya göre elektrolitik bakır veya alüminyum iletkenlerden üretilir. Sargılar iki ana gruba ayrılır: alçak gerilim sargıları ve yüksek gerilim sargıları.

Alçak gerilim sargıları genellikle folyo (levha) veya kağıt izoleli dikdörtgen kesitli iletkenlerden oluşur.
Yüksek gerilim sargıları ise emaye veya kağıt izoleli yuvarlak ya da dikdörtgen kesitli iletkenlerle sarılır.

Türkiye’de TEDAŞ şartnameleri ve Avrupa Eco Design EU/548 düzenlemelerine göre dağıtım transformatörlerinde (hermetik trafo dahil) genellikle alüminyum sargı kullanılır. Alüminyum sargı, bakıra göre daha düşük maliyetlidir.

BENZER İÇERİK: TRAFOLARIN PARALEL BAĞLANMA KOŞULLARI

Güç transformatörlerinde ise durum farklıdır. Özellikle 10 MVA ve üzeri büyük güçlerde bakır sargı tercih edilir. Çünkü bu güçlerde alüminyum sargı kullanıldığında trafo kazanı daha büyük olmak zorunda kalır ve toplam maliyet artar. Bu nedenle belli bir güce kadar alüminyum sargı, belirli bir güçten sonra bakır sargı kullanmak transformatörlerde optimum maliyet ve performans dengesini sağlar.

Transformatör nüvesi ise soğuk haddelenmiş, elektronları yönlendirilmiş, yüksek manyetik geçirgenliğe sahip silisli saclardan imal edilir. Bu özel saclar, enerji kayıplarını (demir kaybı) minimum seviyede tutarak trafo verimliliğini artırır.

Hermetik Trafo Koruma ve İzleme Sistemleri

Hermetik trafolarda elektronik bir koruma rölesi kullanılır. Bu röle, trafo içindeki gaz tahliyesini, yağ sıcaklığını ve kazan içindeki basıncı sürekli olarak izler ve gösterir. Genellikle 400 kVA ve üzeri güçteki hermetik trafolarda tercih edilir.

Rölenin üzerinde gaz tahliyesi, kazan basıncı ve yağ sıcaklığı için ayrı ayrı ikişer adet kontak bulunur. Operatör tarafından belirlenen limit değerlerine göre alarm veya açma sinyali üretir. Bu sinyal, trafonun bağlı olduğu orta gerilim hücresindeki koruma rölesine gider ve kesiciye açma komutu vererek transformatörü enerjisiz hale getirir.

Buchholz rölesi ise sadece genleşme depolu trafolarda bulunur. Kazan ile genleşme deposu arasında boruyla bağlanır. Bu analog röle, transformatör içindeki küçük gaz birikmeleri, ani yağ hareketleri ve yağ kaçaklarını algılayarak uyarı verir. Hermetik trafodaki elektronik röle gibi çalışır ve aynı şekilde orta gerilim hücresindeki kesiciye açma komutu göndererek trafoyu korur.

Trafo kazanı ise iki farklı yapıda üretilir:

Radyatörlü kazan
Dalga duvarlı kazan

Kazan tabanı, alt ve üst kısımları yumuşak çelikten imal edilir. Ön ve yan yüzeylerde bulunan dalga duvarlar, trafo yağının soğuma yüzeyini oluşturur ve ısı transferini sağlar.

Trafo Yağı Özellikleri

Yağlı tip transformatörlerde en önemli bileşenlerden biri trafo yağıdır. Trafo yağı, özel olarak rafine edilmiş mineral bazlı bir yağdır. Elektriksel olarak yüksek yalıtım dayanımına sahiptir ve yüksek sıcaklıklarda kararlılığını korur.

Hermetik trafo da dahil olmak üzere yağlı tip trafolarda trafo yağı sadece yalıtım görevi yapmakla kalmaz, aynı zamanda sargılardan oluşan ısıyı üzerine alarak soğutma işlemini gerçekleştirir. Isınan yağ genleşir ve ısı transferini sağlayarak sargıların aşırı ısınmasını önler.

Geçmiş yıllarda trafo yağı, sadece transformatörlerde değil, yağlı tip kesiciler, yüksek gerilim kondansatörler ve diğer yüksek gerilim ekipmanlarında da yalıtım ve soğutma amacıyla yaygın olarak kullanılırdı.

Hermetik trafoda yağ tamamen vakum altında doldurulduğu ve dış atmosfere kapalı tutulduğu için yağın oksidasyon ve nem alma riski minimum seviyededir. Bu da hermetik trafonun daha uzun ömürlü ve sorunsuz çalışmasını sağlar.

BENZER İÇERİK: TRANSFORMATÖR BAĞLANTI GRUPLARI VE GRUP AÇILARI

Trafo yağının en önemli iki özelliği yüksek delinme dayanımı ve iyi ısı iletkenliğidir. Yağ, hem yüksek gerilim hem de alçak gerilim sargılarını çevrelediği için elektriksel yalıtımı çok güçlü olmalıdır.

Yağın içerisine hava, nem, toz veya herhangi bir sıvı girmesi kesinlikle istenmez. Bu maddeler trafo yağının izolasyon özelliğini hızla bozar. İzolasyonun bozulması durumunda sargılar arasında kısa devre arızası oluşma riski çok yükselir.

Hermetik trafoda yağ tamamen vakum altında doldurulduğu ve dış atmosfere kapalı tutulduğu için bu riskler minimum seviyededir. Ancak yine de trafo yağının performansını uzun yıllar boyunca koruması için belirli periyotlarla yağ numunesi alınarak laboratuvar kontrolü yapılması önerilir.

Bu kontroller sayesinde yağın izolasyon değeri, nem oranı, asitlik seviyesi ve diğer kritik parametreleri takip edilerek hermetik trafonun sağlıklı ve uzun ömürlü çalışması sağlanır.

Hermetik Trafo Neden Isınır ve Soğutma Nasıl Yapılır?

Transformatörlerde iki temel kayıp türü bulunur:

Bakır kayıpları (yükte kayıplar)
Çekirdek kayıpları (boşta kayıplar – histerezis ve fuko kayıpları)

Bu kayıpların ana ısı kaynağı bakır kayıplarıdır. Histerezis ve girdap (fuko) akımları da ısı üretse de, bakır kaybı bunların toplamından genellikle çok daha yüksektir.

Hermetik trafo’da kazanın içindeki ısı eşit şekilde dağılmazsa trafo sıcaklığı sürekli yükselir. Bu aşırı ısınma, sargılardaki kağıt izolasyonuna ve trafo yağına ciddi zarar verir. Özellikle büyük güçteki trafolarda gerilim ve yük arttıkça sargı ısısı daha da yükselir.

Bu nedenle hermetik trafolarda etkili soğutma çok önemlidir. Soğutma yetersiz kalırsa veya ortam şartları olumsuz olursa sargıların yanması, izolasyon bozulması ve kısa devre arızası gibi ciddi sorunlar ortaya çıkabilir.

Hermetik trafo tasarımı, bu ısı yönetimini en verimli şekilde sağlamak amacıyla özel dalga duvarlı kazan yapısı ve vakum altında yağ doldurma tekniği ile desteklenir.

BENZER İÇERİK: KURU TİP TRAFO NEDEN KULLANILIR?

Ülkemizde transformatörler genellikle maksimum 40°C ortam sıcaklığı ve 1000 metre rakım şartlarına göre üretilir. Irak, Katar gibi sıcak iklimli ülkelerde ise transformatörler 55°C ortam sıcaklığına uygun olarak imal edilir.

Transformatör üretimi sırasında ortam sıcaklığı ile sargı sıcaklık artışının toplamı 105°C’yi geçmemelidir. Bu değeri aşmak, hem yüksek gerilim (YG) hem de alçak gerilim (AG) sargıları arasındaki yalıtkan malzemeleri hem de trafo yağının izolasyon özelliğini bozar.

Bu nedenle Türkiye’de kullanılan hermetik trafo ve diğer yağlı tip trafoların sargı sıcaklığı, 40°C ortam sıcaklığında maksimum 65°C’ye kadar çıkabilir. Sargı sıcaklığı bu sınırı aşarsa trafo kalıcı hasar görebilir.

Yağlı tip trafolar, TEDAŞ şartnamesine göre dağıtım şirketlerine devredilecek projelerde en fazla 1600 kVA gücüne kadar beton köşk (trafo köşkü) içine yerleştirilir. Çünkü beton köşk üreticilerinin havalandırma ve soğutma testleri 1600 kVA gücüne göre yapılmıştır.

Hermetik Trafo Soğutma Kodları

Transformatörlerde kullanılan soğutma yöntemleri aşağıdaki kodlarla belirtilir:

ONAN (Oil Natural Air Natural): En yaygın kullanılan soğutma tipidir. Yağ doğal dolaşımla ısınan sargılardan ısıyı alır ve trafo kazanının dış yüzeyi (dalga duvarlar) aracılığıyla doğal hava akımıyla ısıyı dışarı atar. Genellikle dağıtım trafolarında (hermetik trafo dahil) tercih edilir.
ONAF (Oil Natural Air Forced): Yağ doğal dolaşımla hareket eder ancak soğutma fanları devreye girerek radyatörler üzerinden zorlamalı hava üfler ve ısı transferini hızlandırır. Bu tip soğutma genellikle daha yüksek güçlü trafo ve güç trafolarında kullanılır.

Hermetik trafo’da etkili soğutma, trafo ömrünü doğrudan etkileyen en kritik unsurlardan biridir.

O	Oil	Yağ
A	Air	Hava
W	Water	Su
N	Natural	Tabii
F	Forced	Zorlamalı

Hermetik Trafo Avantajları ve Teknik Şartname

Mineral yağın yüksek dielektrik dayanımı ve etkili soğutma özelliği, hermetik trafo’nun uzun ömürlü ve güvenilir bir şekilde çalışmasını sağlar. Hermetik trafo, hareketli parçası olmaması, aşırı akım ve aşırı ısınma durumlarına karşı gelişmiş koruma sistemleriyle donatılabilmesi sayesinde arıza yapması oldukça zor bir elektrik makinesidir.

Hermetik trafo’nun en büyük avantajlarından biri düşük bakım gereksinimine sahip olmasıdır. Periyodik olarak yapılan yağ analizleri ve izolasyon testleri ile trafo durumu kolayca takip edilebilir. Ayrıca yaklaşık %99 seviyesinde yüksek verimlilik sunar.

Türkiye’de yağlı tip dağıtım trafoları için “TEDAŞ MLZ/99.032E Hermetik Tip OG/AG Dağıtım Güç Transformatörleri Teknik Şartnamesi” uygulanmaktadır. Ülkemizdeki uygulamalarda 2500 kVA gücüne kadar kullanılacak hermetik trafolar bu şartnameye uygun olarak üretilmek zorundadır.

Bu şartname, hermetik trafonun kalite, güvenlik ve performans standartlarını belirleyen en önemli referanstır.

Trafolarla alakalı en uygun ürün veya proje çözümü için hemen fiyat teklifi alın!

Hızlı Teklif Al

BENZER İÇERİK: TRAFO KÖŞKLERİNDE TOPRAKLAMA NASIL YAPILIR?

Telefon

Proje ve talepleriniz için: +90 537 398 12 15 (WhatsApp)

E-Posta

Teklif ve Talepleriniz İçin: info@electricistanbul.com

TRANSFORMATÖR BAĞLANTI GRUPLARI VE GRUP AÇILARI

Aralık 6, 2022 / CAGIN / 0 Comments

TRANSFORMATÖR BAĞLANTI GRUPLARI VE GRUP AÇILARI

Transformatörler ortak bir nüve üzerine sarılmış, birbirinden elektriksel olarak yalıtılmış ancak manyetik olarak birbirine bağlı iki bobinden oluşan hareketsiz bir elektrik makinesidir. Transformatörün bir bobinden zamanla değişen alternatif bir akım geçirildiğinde, diğer bobine iletilen alternatif manyetik akı, bobinde zamanla değişen bir gerilim indükleyecektir. Bunu trafoların en basit formda çalışma prensibidir diyebiliriz. Trafolar hem monofaze hem de trifaze olabilir. Üç fazlı (trifaze) trafolar, nüveleri birleştirilmiş üç adet aynı tip bir fazlı transformatörün primer ve sekonder sargılarının yıldız, üçgen veya zigzag şekilde bağlanmasıyla oluşur. Transformatör bağlantı grupları diğer bir adı trafo vektör grubudur. Üç fazlı transformatörlerde sargıların bağlantı şekilleri aşağıdaki şekilde açıklanmaktadır.

Transformatör Bağlantı Grupları Sembolleri

-Yıldız Bağlantı: Sembolü “Y” olarak gösterilir. Bu bağlantıda nötr hattı bulunur.

-Üçgen Bağlantı: Sembolü “D” olarak gösterilir. Bu bağlantıda nötr hattı bulunmaz.

-Zigzag Bağlantı: Sembolü “Z” olarak gösterilir. Bu bağlantı sadece trafonun sekonder sargılarında yapılır. Primer sargıları üçgen veya yıldız bağlanır. Zigzag bağlantı, trafonun sekonder sargıları ikiye bölünerek yapılır.

Trafolar ister monofaze ister trifaze olsun, aynı fazdaki primer ve sekonder sargılarının gerilimleri arasındaki faz farkına grup açısı denir. Transformatör bağlantı grupları (literatürde vektör grubu olarak da adlandırılır) tanımlarken grup açısı 30 dereceye bölünerek bir sabit verilir. Ters düşünecek olursak, trafonun grup açısı 30 ile çarpılırsa aynı fazın gerilimler arasındaki faz farkı açısı elde edilir. Bağlantı gruplarında ilk yazılacak bağlantı şekli büyük harfle, ikinci yazılacak bağlantı şekli küçük harfle yazılır. Bu iki harfin yanına grup açısı numarası yazılır. Aşağıda birkaç örnek bulunmaktadır.

Dyn11: En çok kullanılan trafo vektör grubudur. Primer sargıları üçgen, sekonder sargıları yıldız (nötr mevcut) bağlı, aynı fazın primer ve sekonder gerilimleri arasındaki faz farkı 30×11=330 derece.

Ynyn0: Primer ve sekonder sargıları (nötr mevcut) yıldız bağlı, aynı fazın primer ve sekonder gerilimleri arasındaki faz farkı 0 derece.

Ynd11: Genelde step-up trafolarda kullanılır. Primer sargıları yıldız (nötr mevcut), sekonder sargıları üçgen bağlı, aynı fazın primer ve sekonder gerilimleri arasındaki faz farkı 30×11=330 derece.

Dy0: Primer sargıları üçgen, sekonder sargıları yıldız bağlı, aynı fazın primer ve sekonder gerilimleri arasındaki faz farkı 0 derece.

Yzn5: Primer sargıları yıldız, sekonder sargıları zigzag bağlı, aynı fazın primer ve sekonder gerilimleri arasındaki faz farkı 30×5=150 derece.

Yukarıda gösterilen birkaç örnekte görüldüğü üzere 0-6 ve 5-11 grup açı numarasına sahip transformatörler kendi aralarında fazörel olarak birbirlerinden 180 derece ters yönde gerilime sahiptirler.

Genleşme Depolu Yağlı Tip Dağıtım Transformatörü

En Çok Kullanılan Trafo Bağlantı Grupları

Transformatör bağlantı grupları ile ilgili ülkemizde orta gerilim dağıtım şebekelerinde genelde Dyn11 bağlantı grubuna sahip dağıtım trafoları kullanılmaktadır. Bu bağlantıda 3 ve 3’ün katları harmonik akımları primer sargılarında yok edilir. Endüstriyel tesis ve rezidans projelerinde trafoların sekonder sargıları 400 V olduğu için bu hatta hem nötr istenir hem bu işletme topraklaması yapılması istenir. Dolayısıyla bu tür uygulamalarda sekonder hattının nötr topraklı yıldız kullanmak daha uygundur.

BENZER İÇERİK: AKÜ REDRESÖR GRUBU TEDAŞ TEKNİK ŞARTNAMESİ

Ynd11 transformatörler, genelde orta gerilim elektrik enerjisi üreten otoprodüktör santrallerde kullanılır. Bu trafoda primer hattı nötrlüdür ve burası nötr direnci ile topraklanır. Böylece şebekede meydana gelebilecek bir kısa devre akımı, şebekedeki transformatörlere ve üretim tesisindeki elektrik üretim ekipmanlarına (solar tesis, dizel veya gaz jeneratörü) zarar vermemesi için nötr direnci üzerinden toprağa akıtılır. 50, 100 veya 160 kVA gibi düşük güçlü dağıtım transformatörler küçük bir tüketim noktasını besler. Bunlar genelde zigzag bağlantı grubuna sahiptir.

BENZER İÇERİK: BETON KÖŞK NEDİR, NEDEN KULLANILIR?

Bu tür uygulamalarda sekonder hattında tüketim noktası az olduğu için transformatörün tek bir fazının yüklenme ihtimali vardır. Örneğin bir köyde 50 haneyi besleyen bir 160 kVA’lık bir dağıtım transformatörü olduğunu düşünelim. Kendisine bağlı az sayıdaki her bir hanenin, transformatörün L1 fazına yüklenme ihtimali yüksektir. Transformatör, fazlarının eşit yüklenmemesi sonucu dengesiz çalışır. Zigzag bağlantı sayesinde sekonder sargılarının dengeli yüklenmesi sağlanır. Bu nedenle düşük güçlü transformatörlerde zigzag bağlantı tercih edilir. Genelde 250 kVA gücüne kadar Yzn11 transformatörler kullanılır.

Yıldız-yıldız bağlı transformatörlerdeki bir faz gerilimi hat geriliminin üçte biri kadardır. Faz gerilimi düşük olduğundan sargıların yalıtılması daha kolaydır. Yalıtımı kolay olmasından dolayı genelde yüksek gerilim transformatörlerinde kullanılmaktadır. Üçgen-üçgen bağlantı grubuna sahip transformatörlerde, üç ve üçün katı olan harmonik akımlarının nötrden akacağı bir yolu olmadığı için üçgenin çevresinde dolaşmasından dolayı üçüncül harmonik gerilimleri olmaz. Harmonik etkilerinin kaçınıldığı özel uygulamalarda üçgen-üçgen sargılı transformatörler kullanılmaktadır.

TRAFOLARIN PARALEL BAĞLANMA KOŞULLARI

Transformatörler (kısa adıyla trafolar), üretim, iletim ve dağıtım şebekelerinde gerilim seviyesini değiştiren en önemli elektrik elemanlarından biridir. Trafolar tek başına veya birden fazla adetle birbirlerine paralel bağlanarak çalışabilirler. Bu yüzden doğru bir şekilde ürün seçimi, devreye alınması ve işletilmesi gerekmektedir. Bazı uygulamalarda mevcut projede bir trafo varken kullanıcılar ekstra güç artırımı talep edebilir. Bu durumda mevcut trafo kullanımı devam ederse trafo gücü yeterli olmayabilir ve trafolarda aşırı ısınma ve aşırı ısınmadan kaynaklanan bazı hasarlar meydana gelebilir. Böyle durumlarda sistemin güç kapasitesini artırmak gerekir. O zaman mevcut trafo yerine daha yüksek güçte başka bir trafo ile değiştirilir ya da mevcut trafoya paralel ekstra bir trafo bağlanması gerekir. Tüm gücü bir trafodan iletmek yerine trafoların çalışma güvenirliği tek bir trafoya göre daha yüksek olacağından toplam gücü bölerek birden fazla trafonun paralel çalışması daha çok tercih edilir. Ancak trafolar her koşulda paralel olarak bağlanamaz. Trafoları paralel çalıştırmanın bazı özel şartları vardır.

Trafoların paralel bağlanması için gereken koşullar aşağıdaki gibidir.

Trafoların güçleri birbirine eşit ya da üçte bir oranı geçmeyecek şekilde birbirine yakın olmalıdır.
Trafoların primer ve sekonder gerilimleri aynı olmalıdır.
Trafoların kısa devre gerilim (%Uk) değerleri birbirlerine eşit olmalıdır.
Trafoların çalışma frekansları birbirine eşit olmalıdır.
Trafoların kısa devre empedansları arasındaki fark en fazla %10 olmalıdır.
Trafoların vektör grupları ve aynı fazlar arasındaki faz açısı aynı olmalıdır.
Trafoların polariteleri birbirine eşit olmalıdır.
Trafoların dönüştürme oranı birbirine eşit olmalıdır.

Paralel bağlanacak bütün trafolar yukarıda belirtilen tüm çalışma koşullarına uymalıdır. Eğer bu belirtilen maddelerinden birinde bile bir uyumsuzluk olması durumunda, dağıtım sisteminde önemli hasarlara neden olabilir.

Bu görselin Alt özniteliği boş. Dosya adı: transformer_paralel-1024x665.webp

Trafoları Paralel Çalıştırmanın Avantajları Nelerdir?

Trafoları paralel çalıştırmanın önemli avantajları vardır. Bunlardan bazıları aşağıdaki gibidir.

Daha düşük maliyetlerde daha yüksek verim elde edilir.
Bakım ve enerji sürekliliğinde çok büyük avantajlar sağlar.
Bakım ve arıza durumlarında enerji devresi yedek trafodan beslenmeye devam ederek enerjisiz kalmaz. Böylece enerji sürekliliği sağlanmış olur.
Şebekelerde bakım ve onarım esnasında esnek bir çözüm imkânı sağlar.
Yedekli çalışma ihtimalleri olduğu için kritik merkezlerde röle koruma üniteleriyle enerji güvenliğinin sağlanması gibi faydaları da bulunmaktadır.

Trafoların Paralel Çalışmasının Dezavantajları Nelerdir?

Trafolar paralel çalıştığında avantajları olduğu kadar bazı dezavantajları da vardır. Bunlardan bazıları aşağıdaki gibidir.

Devrede çok yüksek kısa devre akımları oluşabilir.
Operasyon, tamir, bakım esnasında teknik karışıklıklar sebebiyle hata yapılma ihtimali yüksektir.
Çok trafolu bir dağıtım sistemi, karmaşık bir sistem olduğu için çok sayıda yan ekipmana ve yedek parçaya ihtiyaç duyulur.
Toplam yük akımı artacağından herhangi bir arızada can ve mal kaybı ihtimali daha yüksektir.

Sonuç olarak trafoların paralel bağlanması birçok açıdan fayda sağladığı gibi bazı risklere de sahiptir. Trafoların paralel bağlanması veya seçilmesi durumunda dağıtım sisteminin uzman ekipler tarafından detaylı bir şekilde incelenip dizaynın ve tüm hesaplanmalarının doğru bir şekilde yapıldığından emin olunması gerekmektedir. Sadece doğru seçimi yapmak yetmez, aynı zamanda devreye alınması ve işletimi uzman yetkililer tarafından yapılmalıdır.

Trafo ile ilgili en uygun ürün veya proje çözümü için hemen fiyat teklifi alın!

Hızlı Teklif Al

Bu görselin Alt özniteliği boş. Dosya adı: Diseltek-revotek-eaton-819x1024.jpg

Bu görselin Alt özniteliği boş. Dosya adı: OG-Banner-2-724x1024.png

TRAFOLARIN PARALEL BAĞLANMA KOŞULLARI

Aralık 6, 2022 / CAGIN / 0 Comments

TRAFOLARIN PARALEL BAĞLANMA KOŞULLARI

Transformatörler (kısa adıyla trafolar), üretim, iletim ve dağıtım şebekelerinde gerilim seviyesini değiştiren en önemli elektrik elemanlarından biridir. Trafolar tek başına veya birden fazla adetle birbirlerine paralel bağlanarak çalışabilirler. Bu yüzden doğru bir şekilde ürün seçimi, devreye alınması ve işletilmesi gerekmektedir. Bazı uygulamalarda mevcut projede bir trafo varken kullanıcılar ekstra güç artırımı talep edebilir. Bu durumda mevcut trafo kullanımı devam ederse trafo gücü yeterli olmayabilir ve trafolarda aşırı ısınma ve aşırı ısınmadan kaynaklanan bazı hasarlar meydana gelebilir. Böyle durumlarda sistemin güç kapasitesini artırmak gerekir. O zaman mevcut trafo yerine daha yüksek güçte başka bir trafo ile değiştirilir ya da mevcut trafoya paralel ekstra bir trafo bağlanması gerekir. Tüm gücü bir trafodan iletmek yerine trafoların çalışma güvenirliği tek bir trafoya göre daha yüksek olacağından toplam gücü bölerek birden fazla trafonun paralel çalışması daha çok tercih edilir. Ancak trafolar her koşulda paralel olarak bağlanamaz. Trafoları paralel çalıştırmanın bazı özel şartları vardır.

BENZER İÇERİK: TRANSFORMATÖR BAĞLANTI GRUPLARI VE GRUP AÇILARI

Trafoların paralel bağlanması için gereken koşullar aşağıdaki gibidir.

Trafoların güçleri birbirine eşit ya da üçte bir oranı geçmeyecek şekilde birbirine yakın olmalıdır.
Trafoların primer ve sekonder gerilimleri aynı olmalıdır.
Trafoların kısa devre gerilim (%Uk) değerleri birbirlerine eşit olmalıdır.
Trafoların çalışma frekansları birbirine eşit olmalıdır.
Trafoların kısa devre empedansları arasındaki fark en fazla %10 olmalıdır.
Trafoların vektör grupları ve aynı fazlar arasındaki faz açısı aynı olmalıdır.
Trafoların polariteleri birbirine eşit olmalıdır.
Trafoların dönüştürme oranı birbirine eşit olmalıdır.

Trafoları Paralel Çalıştırmanın Avantajları Nelerdir?

Trafoları paralel çalıştırmanın önemli avantajları vardır. Bunlardan bazıları aşağıdaki gibidir.

Daha düşük maliyetlerde daha yüksek verim elde edilir.
Bakım ve enerji sürekliliğinde çok büyük avantajlar sağlar.
Bakım ve arıza durumlarında enerji devresi yedek trafodan beslenmeye devam ederek enerjisiz kalmaz. Böylece enerji sürekliliği sağlanmış olur.
Şebekelerde bakım ve onarım esnasında esnek bir çözüm imkânı sağlar.
Yedekli çalışma ihtimalleri olduğu için kritik merkezlerde röle koruma üniteleriyle enerji güvenliğinin sağlanması gibi faydaları da bulunmaktadır.

Trafoların Paralel Çalışmasının Dezavantajları Nelerdir?

Trafolar paralel çalıştığında avantajları olduğu kadar bazı dezavantajları da vardır. Bunlardan bazıları aşağıdaki gibidir.

Devrede çok yüksek kısa devre akımları oluşabilir.
Operasyon, tamir, bakım esnasında teknik karışıklıklar sebebiyle hata yapılma ihtimali yüksektir.
Çok trafolu bir dağıtım sistemi, karmaşık bir sistem olduğu için çok sayıda yan ekipmana ve yedek parçaya ihtiyaç duyulur.
Toplam yük akımı artacağından herhangi bir arızada can ve mal kaybı ihtimali daha yüksektir.

BENZER İÇERİK: TRAFO MERKEZİ NEDİR? İNDİRİCİ VE YÜKSELTİCİ MERKEZLER

Trafo ile ilgili en uygun ürün veya proje çözümü için hemen fiyat teklifi alın!

Hızlı Teklif Al

BENZER İÇERİK: OG AKIM TRAFOSU (ORTA GERİLİM AKIM TRAFOSU) SEÇİMİ NASIL YAPILIR?

KURU TİP TRAFO NEDEN KULLANILIR?

Aralık 6, 2022 / CAGIN / 0 Comments

KURU TİP TRAFO NEDİR? (KURU TİP TRANSFORMATÖR)

Kuru tip trafo, günümüzde özellikle yoğun insan trafiğinin olduğu kapalı alanlarda en çok tercih edilen transformatör tipi haline gelmiştir. Yağlı trafolardan farklı olarak içinde herhangi bir mineral yağ barındırmayan, hava ile soğutulan ve dökme reçine ile yalıtılan bu transformatörler, yangın ve patlama riskini minimum seviyeye indirerek önemli bir güvenlik avantajı sunar.

Hastaneler, okullar, alışveriş merkezleri, metro istasyonları, veri merkezleri ve yüksek katlı binalar gibi yaşam alanlarında giderek daha yaygın olarak kullanılan kuru tip trafolar, hem çevre dostu yapıları hem de düşük bakım gereksinimleri sayesinde uzun vadede tercih sebebidir. Bu yazıda kuru tip trafo nedir, nasıl çalışır, yağlı trafo ile arasındaki farklar nelerdir ve hangi durumlarda tercih edilmesi gerektiği gibi tüm temel soruların cevaplarını bulacaksınız.

Kuru Tip Trafo ve Yağlı Tip Trafo Arasındaki Fark Nedir?

Transformatörler, özel uygulamalar dışında genellikle yağlı tip trafo ve kuru tip trafo olmak üzere iki ana tipte üretilir.

Yağlı tip trafolar, kazan içinde bulunan yalıtım yağı nedeniyle yangın ve patlama riski taşır. Kuru tip trafo (kuru tip transformatör) ise yağ içermediği için patlama riski taşımaz ve yangına karşı daha güvenlidir. Bu özelliği sayesinde, üretimi yağlı tip trafolara göre daha maliyetli olmasına rağmen birçok uygulamada tercih edilir.

Kuru tip trafo, özellikle insanların yoğun olarak bulunduğu kapalı mekanlarda bina içi kullanım için idealdir. Hastane, okul, tiyatro salonu, alışveriş merkezi (AVM), otel, ofis binası gibi toplu yaşam alanlarında patlama ve yangın riski olmadığı için kuru tip trafo yaygın olarak kullanılır.

Kuru Tip Trafo Avantajları

Patlama ve yangın riski yok (alev geciktirici, kendini söndürme özelliği)
Çevre dostu (yağ sızıntısı ve kirlilik riski yok)
Düşük bakım ihtiyacı
İnsan güvenliği yüksek olan iç mekan uygulamalarına uygun

Kuru tip trafolar, yağlı tip trafolara göre ortam koşullarına göre daha daha hassastır.

Kuru Tip Trafo Ölçüleri ve Güçleri

Kuru tip dağıtım transformatörlerinin imalatı özel uygulamalar dışında genellikle 250 kVA gücünden başlar. Uygulamaya göre kuru tip trafo gücü 8 MVA’ya kadar üretilebilmektedir.

Genelde 2500 kVA kuru tip trafo ölçüleri oldukça sık tercih edilir. Çünkü bu güçteki kuru tip trafo beton köşke sığmaz. Hatta 1600 kVA kuru tip trafo bile beton köşke sığmamakta, çapraz konulsa dahi çok zor sığmaktadır. Bu noktada beton köşke konulacak kuru tip trafo gücü TEDAŞ şartnameleriyle belirlenmiştir ve maksimum 1250 kVA olarak kabul edilmektedir.

Kuru tip trafoların yüksek gerilim sargıları, vakum altında epoksi dökme reçine ile kaplanır. Bu epoksi reçine yüksek elektriksel izolasyon sağlar, neme ve kimyasal maddelere karşı yüksek dayanıklılık gösterir. Alçak gerilim sargıları ise dökme reçine yöntemiyle veya prepreg izolasyonlu (ısıyla sertleşen reçine emdirilmiş bant sargı) tekniği ile sarılır.

Her iki sargı da herhangi bir kazan veya kapalı muhafaza içinde değildir. Tamamen dış ortama açık olarak tasarlanmıştır. Bu yapı kuru tip trafonun bakım kolaylığı ve yangın güvenliği açısından önemli avantajlar sağlamaktadır.

BENZER İÇERİK: TRAFO PARAMETRELERİ VE EŞDEĞER DEVRESİ

Kuru Tip Trafolarda Soğutma Nasıl Yapılır?

Kuru tip transformatörlerin soğutma sistemi, yağlı tip transformatörlere göre tamamen farklıdır. Hem doğal hava soğutmalı (AN) hem de fanlı soğutmalı (AF) olarak çalışabilir.

Trafonun alt kısmına genellikle 6 adet fan grubu monte edilir. Sargılara yerleştirilen sıcaklık sensörleri, fan panosundaki röleye sargı sıcaklığı bilgisini iletir. Bu röle sayesinde sargı sıcaklığına göre fanlar otomatik olarak devreye girer ve trafo soğutulur. Fanlar ayrıca trafodan %40’a varan güç artışı talep edildiğinde de devreye alınarak ekstra yük kapasitesi sağlar.

Kuru tip transformatörler standart olarak IP00 koruma sınıfında üretilir. Bu nedenle sadece kapalı ve kuru iç mekanlarda kullanılabilir. Sargılar epoksi dökme reçine ile kaplı olsa da tamamen dış ortama açıktır. Bu yüzden trafonun sudan, nemden ve tozdan korunması zorunludur.

Harici ortamlarda veya nemli alanlarda kullanılması gerektiğinde kuru tip trafo, sıvı, nem ve toz girişine karşı korumalı bir kabin içine yerleştirilmelidir. Bu kabin IP21, IP23, IP31 veya uygulamanın gerektirdiği farklı koruma sınıflarında olabilir.

Kuru tip transformatörler boşta kademe değiştiricili (OFF-LOAD) veya otomatik yükte kademe değiştiricili (ON-LOAD) olarak üretilebilir.

Örneğin 2500 kVA kuru tip trafo ölçüleri veya 1600 kVA kuru tip trafo ölçüleri hesaplanırken, trafo kabinli mi yoksa kabinsiz mi, yükte kademe değiştiricili mi yoksa boşta kademe değiştiricili mi olduğu dikkate alınmalıdır. Proje aşamasında trafo odasının boyutları bu özelliklere göre belirlenir. Tüm bu detaylar kuru tip trafo fiyatlarını doğrudan etkilemektedir.

Trafo köşkü içerisinde AG ve OG kablo bağlantısı yapılmış bir kuru tip trafo

Kuru Tip Trafoların Çalışma Sıcaklığı

Kuru tip dökme reçineli trafoların sargı izolasyon malzemesi genellikle F sınıfı veya H sınıfı olarak üretilir. F sınıfı izolasyon malzemesinde sargı sıcaklık artış limiti 155°C’dir. H sınıfı izolasyon malzemesinde ise bu limit 180°C’dir. Transformatörün teknik föyünde OG ve AG sargılarının sıcaklık sınıfı F/F veya H/H şeklinde belirtilir.

Ayrıca kuru tip trafolar için IEC 60076-11 standardına göre çevre, iklim ve yangına dayanıklılık sınıfları belirli kodlarla tanımlanmıştır. Bu sınıflar şu şekildedir:

Trafolar genellikle E2, C2 ve F1 sınıflarında üretilmektedir. Kuru tip trafo fiyatları bu çevre, iklim ve yangın dayanım sınıflarına göre değişiklik gösterir. Daha yüksek dayanım sınıflarına sahip trafoların fiyatı buna paralel olarak artmaktadır.

Çevre Sınıfı	E0	Trafolar kirliliğin göz ardı edildiği, yoğunlaşma olmayan, temiz ve kuru bir odada çalışabilir.
	E1	Trafolar düşük yoğunlaşma ve kirliliğin bulunduğu ortamda çalışabilir.
	E2	Trafo hem yoğunlaşmaya hem de yüksek kirliliğe maruz kalabilir.
İklimsel Sınıf	C1	Kuru tip transformatörler – 5 ºC altında enerjilendirelemez. Sadece – 25 ºC ye kadar ortamlarda taşınabilir ve stoklanabilir.
İklimsel Sınıf	C2	Kuru tip transformatörler – 25 ºc ye kadar ortamlarda enerjilendirilebilir, taşınabilir ve stoklanabilir.
Yangına Dayanıklılık Sınıfı	F0	Yangın çıkma ihtimali beklenen düzeyde değildir ve tehlikenin sınırlandırılmasına yönelik bir koşul yoktur.
	F1	Transformatör yangın çıkma ihtimaline maruz kalır ve yanıcılığın düşürülmesi zorunludur. Transformatör üstündeki bir yangın belirlenmiş zaman dilimi içinde sönmelidir.

Kuru Tip Trafolar Çevre, İklim ve Yangın Dayanıklılık Sınıfları

Ülkemizde TEDAŞ Tipi Kuru Tip Trafolar

Kuru tip trafo, ülkemizde TEDAŞ’a devredilecek projelerde TEDAŞ-MLZ/99-031.B “Sargıları Epoksi Reçine İle Örtülü Kuru Tip AG/OG Dağıtım Güç Transformatörleri Teknik Şartnamesi”ne uygun olarak üretilmelidir.

Kuru tip trafo, aşırı yüklenme kapasitesi, patlamama özelliği, kısa devrelere ve sismik etkilere karşı yüksek dayanımı sayesinde öne çıkar. Özellikle kabinli üretim seçeneği ile zorlu çevre koşullarında bile güvenle çalışabilir. Bu özellikler sayesinde kullanıcılara önemli avantajlar sunar.

Kuru tip trafo fiyatları, üretildiği teknik şartnameye, koruma sınıfına ve sahip olduğu dayanım özelliklerine göre değişiklik göstermektedir.

BENZER İÇERİK: TRAFO KÖŞKLERİNDE TOPRAKLAMA NASIL YAPILIR?

Kuru tip trafoların fiyatı, yağlı tip trafolara daha pahalıdır.

Kuru tip trafo, soğutma sistemi, patlama riskinin düşük olması ve çalışma sıcaklığı açısından önemli avantajlar sunar. Özellikle fan destekli modelleri sayesinde yüksek yüklerde bile etkili soğutma sağlar.

Kuru tip trafo özellikleri bakımından yağlı tip trafo ve yağlı tip transformatörlerden belirgin şekilde ayrılır. Yağ içermemesi sayesinde yangın ve patlama riski minimum seviyededir. Ayrıca bakım gereksinimi daha düşüktür ve çevre dostu bir yapıya sahiptir.

Yağlı tip trafo çeşitleri farklı kullanım senaryolarına uygun olsa da, güvenlik, bakım kolaylığı ve iç mekan uygulamalarındaki performans açısından kuru tip trafolar daha avantajlı konumdadır. Kuru tip trafolar, dayanıklılık ve enerji verimliliği ile öne çıkarak özellikle kalabalık ve hassas ortamlarda tercih edilmektedir.

Kuru tip trafo, günümüzde güvenlik, düşük bakım maliyeti ve çevresel avantajları sayesinde özellikle kapalı alanlarda yağlı tip trafolara göre daha sık tercih edilmektedir.

Geleneksel yağlı tip transformatörlerle karşılaştırıldığında kuru tip trafo modelleri, yangın riskinin çok düşük olmasıyla da öne çıkar. Yağ içermeyen yapısı sayesinde patlama ve yangın tehlikesi minimum seviyededir.

Bu nedenle doğru kapasite ve uygun ölçülerde seçilen bir kuru tip trafo, uzun ömürlü, güvenli ve verimli enerji dağıtımı için büyük önem taşımaktadır.

Kuru tip trafolarla alakalı en uygun ürün veya proje çözümü için hemen fiyat teklifi alın!

Hızlı Teklif Al